Öğretim Üyelerinin Örgütlenme Sorunu

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi

Son yıllarda birazda AB yasalarının zorlaması ile sivil toplum örgütleri veya örgütlülük söylemleri cılız bir biçimde söylenmeye başlandı. Ancak örgütlülük bir bilinç olayı olup yurttaş olma kavramı ile eşdeğerdir. Örgütlülük kişisel bilinç yanında hiç tanımadığı insanların, doğanın ve diğer canlıların haklarını savunma konusunda bir bilince ve vizyona ulaşma şerefinede kavuşmaktadır. Bir anlamda ortak yaşam arzusu içerisinde çağdaş birer yurttaş olarak birlikte yaşamanın ve ortak duyguları ve hazları birlikte paylaşmanın zevkine varmanın erdemine ulaşmayı sağlamaktadır. Yakın geçmişe kadar “imece usulü” ile yardımlaşmanın sağladığı sinerji ile nelerin başarıldığı bugün bile modern eğitim anlayışında “örgütlü toplum güçlü toplumdur” yaklaşımını oluşturmuştur.

Öğretim üyelerinin bilimsel araştırma ve eğitim öğretim görevleri dışında bir diğer önemli görevi toplumsal sorunlara yaklaşımı ve toplumun önünü açacak çözüm önerileri sunmasıdır. Sivil toplum örgütü görevi üstlenen öğretim üyeleri dernek ve sendikaları halen istenilen düzeyde üye sayısı bulamadıkları için çeşitli konulardaki talepleri yetkililer tarafından dikkate alınmamaktadır. Üniversitelerin temel sorunu doğru bilim adamlarından oluşan akademik kadrolarını oluşturamaması yanında hiyararşik merkezi ve müdahaleci yönetim anlayışından (YÖK’den Ana Bilim Dalına kadar) kaynakalana zincirleme sorunlar doğurmaktadır. Son 20 yılda bilim adamı oluşturma politikasının bir sonucu olarak bügün gelinen verimsiz ortmın gerçek akademik ortama geçişi için de uygun koşular sağlanamaktadır. Açıkçası akademik çevrelerden bu doğrultuda ne istedikleri tam olarak analaşılmadı. Başta güçlü örgütlerinin olmamsı, olanalrında değişik düzeydeki pisikolojik baskı yanıda öğretim üyelerinin tuzlarının kuru olması nedinle pek de fonksiyonel olduğu söylenemez.

Öğretim üyeleri dernek ve sendikalarının etkin olmayışı, yayın organlarının olmayışı, geniş anlamda öğretim üyelerinin kendi görüşlerini ifade edecek alan bulamamalarına neden olmaktadır. Böylece de üniversiteler kendi iç dinamiklerini tartışmamakta ve bilimsel alandaki üretimden gelen güçlerini yansıtmamaktadırlar. Çeşitli konularda görüşlerini belirli platformlarda tartışamayan bilim insanları toplumsal sorunlardan da uzaklaşmaktadırlar. Bilim adamları, dernek ve sendikaya 12 Eylül sonrasındakine benzer baskıya maruz kalacağını düşünerek üye olmamakta ve kendilerine resmi makamlar tarafından biçilen görevin dışında toplumsal ve evrensel bilgilendirme görevini yerine getirmeyerek ve toplumdan uzak kendi kabuğuna çekilmiş hareketsizler ordusunu oluşturmaktadırlar. Bilim adamları tarihsel misyon içinde toplumun bilgilendirilmesi ve aydınlanmasından aldıkları güç nedeniyle halk kitlelerinin yakın geçmişe kadar en çok değer verdikleri kişilerdi. Dünyada halen öğretim üyelerine ve öğretmene saygı bilgiye saygı olarak ifade edilir. Türkiye’de ise son 40 yılın toplumsal olayların sorumluluğu çoğunlukla üniversitelere yüklendiği için öğretim üyelerinin evrensel düşünce anlayışına uygun olarak kendilerini, olayları ve olguları ifade etmeleri engellenmiştir. Örgütsüz ve maddi gücü zayıflatılmış olan öğretim elemanı maddi gücü oranında toplumda değer görmektedir.

Eğer denilse ki bugün gelişmiş toplumların en önemli özelliği nedir denile herhalde en önemli özeliklerinden biri olarak “örgütlü olmalarıdır” denir. Örgütle toplumlar insanlık tarihinin kilometre taşlarında izlerini göstermektedir de. Dinlerin geliştiği Doğu ve Ortadoğu toplumlarına bakın örgütsüzlüğün yansıması oradan, Batı Akdeniz’den, Kuzey Avrupa’da İngiltere, Almanya, Hollanda derken Kuzey Amerika devletlerin kadarki batı aleminde ise bütün süreçlerde örgütlülük ön plana çıkmaktadır. Bugün yoksularla zenginlere arasındaki temel farklılığın altında temelde örgütlülük yatmaktadır. Küçük fakat örgütlü bir zengin azınlık geniş bir fakir veya orta gelir düzeyindeki kişiyi yönetmektedir. Bütün bu süreçte örgütlülük ile eğitim düzeyi arasında da yüksek bir ilişki bulunmaktadır. İnsanın insan olması ile günümüze kadarki başarının ardında örgütlülüğün yani iyi organize olmalarının yatığı bilinmektedir. Gelişmiş batı toplumları bugün ulaştıkları noktaya iyi organize oldukları ve örgütlendiği için gelmişlerdir. İsveç nüfusu 7 milyon fakat örgütlü nüfusu ise 22 milyon olarak sık sık örnek gösterilir. Bu bağlamda toplumun en eğitilmiş kesiminin örgütlenmesi ve örgütlülükten kaçınması mutlaka araştırmaya değer bir konu.

İnsan kaynakları kalitesinin ve verimliliğinin yüksek olan toplumlarda toplum yüksek bir örgütlülük göstermekte, sivil toplum örgütleri güçlü, demokratik kitle örgütleri yaratmış oldukları alternatif bakış açıları ile demokrasilerini güçlendirmekte ve toplumlarını sorunun bir parçası olmaktan çıkarıp çözümün bir parçası haline getirmektedirler.

Ülkemiz ise maalesef örgütlülük düzeyi bakımından dünyayı gerilerde izlemektedir. Özellikle eğitim kurumlarının örgütsüz olması doğrudan etkisini toplumun diğer kesimlerine yansıtmaktadır. Özelikle eğitimin en üst kurumu olan ve evrensel boyuta eğitim ve araştırma yapan üniversitelerimiz bugün  70 binin üzerinde öğretim üyesi ve görevlisi ile en örgütsüz  kurumlarının başında gelmektedirler. Yaşamın her alanında yetişmiş insan yetiştiren ve her düzeyde sorunu bilimsel ölçüde araştıran pahalı, rekabetti yüksek ve stresli yaşamı olan öğretim üyelerinin mutlaka sorumaları çok boyutlu olmaktadır. Öğretim üyeliği bir meslekten çok bir yaşam biçimi olarak kendine has sorunları bulunmaktadır. Son yılarda artan ücret yetersizliğinden tutanda yönetimsel sorunlara kadar bir dizi ciddi sorunları bulunmaktadır. Öğretim üye ve yardımcıları örgütsüz olduklarından sorunlarını karınlarında konuşmaktadırlar. Üniversite yönetimleri bu anlamda üyelerin bireysel sorunlarını genel sorunlarını üniversite ve eğitimin sorunlarından ayrı tutukları için sorunların iletileceği bir merci bulmakta zorlanmaktadır. Örneğin hiçbir yetkili özlük hakları konusunda ciddi anlamda bir üst kuruma sorunu taşımamaktadır. Mesleğin geliştirilmesi, dinamiklerin kendini ifade etmesi için tüm üniversite öğretim üyelerinin Öğretim üyeleri dernekleri veya sendikalarına zorunlu kayıtlı olmalı hatta doğal olarak kadroya atanmadan önce meslek örgütüne üye olması sağlanmalıdır. Örgüt her düzeyde öğretim üyelerinin sorunlarını tartışmalı ve çözüm önerileri geliştirmeli ve gerekli girişimde bulunmalıdır. Örgüt kendi içerisinde meslek etik birimi dahil olmak üzere mesleğin saygınlığını koruma konusunda ciddi ağırlığını ortaya komalıdır.

Örgütlü yani yukarıdan aşağı iyi organize olması gereken kurum nedense örgütsüz  bir akortsuzluk sergilemektedir. Bu anlamda üniversite öğretim elemanları arasında tam bir dağınıklık yaşanmaktadır.

Örgütlülük bir bilinç sorunu olduğu sık sık vurgulanır. Çağdaş toplumların temel göstergelerinden biri olan örgütlülük maalesef üniversitelerde görülememektedir. Hükümet tarafından Yüksek Öğretim Yasasının yeniden tartışmaya açılması sırasında görülen dağınıklık evlere şenlik. YÖK görüş konunun tartışılmasının zamanı olmadığını belirterek konuyu üniversitelerin olmasa olmazı olan her tür düşüncenin tartışılması ilkesinin dışına çıkarak konuyu tartışmamaktadır. Üniversiteler ise YÖK ile ters düşmemek için konuyu tartıştırmaktan kaçırdılar. Öğretim Elemanları Dernekleri ise kendi ağırlıkları oranında konuyu tartışmaya çalışmışlardır. Fakat konuyu politize olmuş her kesim hata halktan kişiler yüksek öğrenimin sorunlarını tartışırken örgütsüz üniversiteler konuyu tartışamamışlardır.

Bilemiyorum ileride bilgi toplumunda Türk Üniversite tarihi yazıldığı zaman bu durum nasıl ifade edilecektir. Şimdiki yöneticilerimizi o günün bilim insanları nasıl tahlil edeceklerdir. Her toplumun tarihi ile öğünme ve gurur duyma hakkı vardır. Tabii adı üstünde evresel anlamda her türlü düşüncenin irdelendiği bir ortamda “ben bu konunun tartışılmasında yokum demek” kolay fakat tarihe hesap vermek ise zor olsa gerek. İşin ilginç yanı geniş bir öğretim üyesinin ya hiçbir görüşü yok yada birileri benim görüşlerimi fark eder diye sesi soluğu kesilmiştir, güçlü ideol'lerin arkasına sığınmayı tercih etmişlerdir.

 CBT dergisinin 832 sayısında DNA çift sarmalını keşfeden Janas Watson ile newsweek dergisinin yaptı mülakatı işlemiştir. Bir soru üzerine Watson “Şu anda daha çok bilimin örgütlenmesi için gayret sarf ediyorum. Yani başkalarının da bilim yapması için uğraşıyorum” diyor. Bence de bütün öğretim üyelerinin resmi anlamda diğer meslek örgütlerinin kabul gördüğü gibi Yüksek öğretimin tüm üyelerinin resmi olarak kayıtlı olduğu bir örgütünün olması bu örgüt içinde başta bilim-etik kurulu olmak üzere her türlü görüş ve fikrin tartışılması, bu konudaki görüşlerin düzenli bülten halinden üyelerine dağıtılması gerekir. Bir şekilde bir tür iç eğitim görevi görecek olan bülten yolu ile yüksek öğretim ile ilgili haber üyelerine duyurulmuş olunur. Bilgi çağının gerekleri bilinçli güç birliğinden geçmektedir.