Prof. Dr. Aybar Ertepinar

YÖK Baskan Vekili

Sayın Hocam, öncelikle merhaba der, çok teşekkür ederim. İlginize çok memnun oldum.

Hepimiz artık mevcut 2547 sayılı yasanın üniversitelerimizi ileriye taşımada yetersiz kaldığını kabul ediyoruz. Yeni bir yasanın parlamentoda mevcut hali ile sağlıklı çıkması konusunda gösterilen çekinceleri de anlıyoruz. En azından şimdilik, kendi içinde kendi kendini revize ederek yeni bir yapılanmaya gidilmesi en akılcı olanı gibi geliyor bana.

Sayın hocam, strateji raporu, kanaatimce 1982'den beri kurumsal düzeyde su ana kadar yapılmış en önemli girişim gibi gözüküyor. Sayın Cumhurbaşkanımızın Sayın Prof. Dr. Erdoğan Teziç hocayı YÖK’ün başına getirerek hem bilimsel anlamda açılımlar sağlamak, hem de üniversiteleri demokratikleştirmesini beklediğini biliyoruz. Ancak su ana kadar yapılan bir takım düzenlemelere kıyasla en etkili olanı, üniversitelerin öz değerlendirme süreci ve akreditasyona gitmeleridir. Bunun bir ayağını ise, AB veya bazı kuruluşların önerilerini olduğu gibi kabullenmek değil, kendi koşulları ve önceliklerini de istişare ederek stratejik düşünmek oluşturacaktır.

Rapor iyi niyetle hazırlanmıştır. Sayın İlhan Tekeli hocamız Adana'ya konuşma yapmak üzere geldiğinde kendisi ile bir gece birlikte bu konuları konuştuk. Sayın Baskan Prof. Dr. Erdoğan Teziç, Prof. Dr. Isa Esme ve sizlerin birikimi ile şekillenen raporun hayata geçirilmesi için herkesin sorumluluk alması gerektiğine inanıyorum.

Benim e-posta üzerinden yazdığım yazılar değişik kanallardan bir çok üniversite hocasına ulaştığı için geniş bir bilgi toplama ağına sahip bulunmaktayım. Su ana kadar bana ulasan bilgilere göre Vakıf Üniversiteleri sürece soğuk bakıyorlar.  Kemal Gürüz başta olmak üzere daha çok hiyerarşik düşüncedeki eski YÖK Başkanları da sürece soğuk bakıyor gibi.

Bir de bazı rektörlerimiz önceden haberdar edilmediklerini ileri sürerek yukarıdan aşağıya gelen bir rapor olarak değerlendiriyorlar. Ancak isin temelinde bir dönemlik seçim sürecini ne yazık ki kabullenmiyorlar. Bana göre bugün üniversitelerin bu duruma gelmesinin bir nedeni bu çarpık seçim anlayışının yarattığı kadrolaşma sürecidir. Salt seçilebilmek için öğretim üyeliği niteliği taşımayan bir çok kişinin akademik kadroya alınması bugün üniversite akademik profilinin seviyesini çok düşürmüştür. Bugün üniversitelerde seçim = taviz konumundadır. Yeniden seçilebilme kaygısı açıkçası bize göre rektörleri maalesef inanılmaz ölçüde taviz vermeye ittiği görülmektedir. ANCAK ESKİ ATAMA SİSTEMİ DE ÇOK BÜYÜK SAKINCALAR İÇERMEKTEDİR. Bu anlamda BİR DÖNEMLİK REKTÖRLÜK bir açılım olabilir.

Ancak daha önemlisi dekanlık ve rektörlük adaylığı bazı asgari ölçütlere bağlanmalı, adayların durumu CV üzerinden genişletilmiş senato ve benzeri bir kurulda görüşülmelidir. Fakülte kurullarının seçimiyle oluşturulacak ÖZERK SENATO üç rektör adayını belirleyebilir. BÖYLECE ALAN TAASSUBUNUN da önüne geçilebilir. Bölüm başkanı, dekan ve rektör seçimlerine başka üniversitelerden kişiler de başvurabilmelidir. Kurumu ileriye götürecek bilgi, beceri, özgüveni olan ve bilimsel geçmişi iyi olan herkes sürece talip olmalıdır. Tabii sorun yine iyi yetişmiş bilim adamı niteliğine dayanıyor. Bu konuyu “Üniversitelerde bölüm başkanlığı seçimi” başlığı ile (CBT eki sayı 886. 13 Mart. 2004) detaylı olarak işledim. Bugünkü sistemde hayatında hiçbir proje üretmemiş, hiçbir ciddi makalesi olmayan, bir yabancı dil bilmeyen kişiler rektörlüğe aday olmaktadır. Bu durumun önüne geçilmelidir. Bunun ülkemizin yararına olduğuna inanıyorum.

Bir başka konu da üniversiteye alınan akademisyenlerin otomatik terfi sürecidir. Araştırma görevlisi alındığı gün kaç yıl sonra profesör olacağını hesaplayan hiç bir sistem dünyada görülmemiştir. Sayın hocam, bu anlayış sizin de raporda belirttiğiniz inbreeding anlayışını doğurmuştur. Sanırım daha önce bu konuyu Cumhuriyet Bilim Teknik ekinde Üniversitelerin Öğretim Üyesi Yetiştirme Sorunu". CBT, 23 Mart 2002. sayi 783'de işlemiştim. Yine "Yüksek Öğrenimde TUS Benzeri Sınav İsteği". CBT, 20 Nisan 2002. sayi 787. Üniversiteye alınacak öğretim üyelerinin mutlaka farklı üniversitelerden gelmelerini savundum.

Bir diğer durum da ANABİLİM VE BÖLÜM kimliğinin, hatta FAKÜLTE AKADEMİK KURULU’NUN oluşum ve yetkilerinin yarattığı sıkıntılardır. BUNLAR RAPORA KESİNLİKLE GİRMELİ diye düşünüyorum. Eğer bir bölüm kurulunun aldığı kararın sistemde bir etkisi yoksa, sonuçta aşırı hiyerarşik ve akılcılıktan uzak bir sistem doğacaktır.

Bu anlamda AKADEMİSYEN tanımı (yetki ve sorumlulukları) da elzem gözüküyor. Bunlar raporda biraz eksik kalmış. Artık sistemde hiçbir öğretim elemanının bir etkisi yok. Çok uzaklaşılmış durumda. ÖĞRETİM ELEMANLARI KENDİSİNİ ÇOK DEĞERSİZ HİSSEDİYOR. Böyle olunca da nasıl olsa tüm yetki "yöneticilikte" deyip, herkes yöneticiliğe yönleniyor.

Sayın hocam bu konular sistemi ve verimliliği önemli ölçüde kilitlemiştir.

Rapor genel hatları bir çok konuyu doğru tespit etmiş ve temel bir tartışma yaratması bakımından önemli bilgiler içeriyor. Sorun olarak görülen üniversiteye öğrenci akışının sağlandığı ortaöğretimin sorunları, üniversite eğitimi ve yönetiminin zaafları işlenmektedir. Dünyadaki gelişmelere paralel alternatif öneriler getirtmektedir.

Ancak bir çok konuda eksiklikler de bulunmaktadır

Rapor her ne kadar Türkiye’nin ilerideki gereksinim duyduğu bilim adamı sayısını ve niteliğini vurguluyorsa da  artan yükseköğrenim talebini nasıl çözeceğini cevaplamada yetersiz kalıyor. Üniversitelerdeki öğretim üyesi dengesizliği işlenmiş ancak çözüm önerileri yetersiz. En önemli sorunda kaliteli eğitim ve bilim için bütçelerin oluşumu ile ilgili önerilerin zayıflığıdır. Üniversite bütçeleri özerklik kavramı ile birlikte işlenmesidir.

Üniversitelerin nasıl özerk konuma gelecekleri ve evrensel boyuta kendilerini eğitim ve bilimsel boyuta taşıyacakları konusu da halen eksik görülen unsurların başında gelmektedir.

Öğrencilere sahip çıkmak, bulunduğumuz ortamda felsefi tartışma yaratmak, geleceğe şevk ile bakmak ve arzulanan bir üniversitelilik bilincinin oluşması için üniversitelerin ders işleme anlayışlarını değiştirmesi gerekir. Üniversitelerin mutlaka bilim felsefesi, bilim tarihi, uygarlık, pedagojik formasyon gibi dersleri vermesi gerekir.  Üniversite öğrencileri iyi yetişmediği için akademik kadrolar da yetişememektedir. Lisansüstü dersler maalesef bugün tarihin en kötü eğitim sistemini oluşturmaktadır. Ek ders, tezsiz lisans üstü eğitim, ikinci öğretim, Tıp Fakültelerinin muayenehaneciliği ahlaki değerleri zedelediği gibi öğrencileri de eğitmeden mezun etmektedir. Mutlaka ve mutlaka öğretim üyeliği yeniden tanımlanmalı, evrensel boyuta maaş verilerek tam gün zamanlı eğitime geçilmelidir. Bu şekli ile beyin göçüde önlenmiş olur diye düşünüyorum.

Bütün bunların sağlanması için mutlaka üniversiteleri gezip anlatarak destek sağlamanız büyük yarar sağlayacaktır.

Sayın hocam daha önce de bazı rektörlerimiz aracılığı ile Sayın YÖK başkanımızın üniversitelerimizi gezmesini, öğrenci ve öğretim üyeleri ile görüşerek nabız tutmasının önemini belirten mesajlar iletmiştim. Ankara İstanbul dışındaki Anadolu üniversiteleri hızla okullaştıklarını görünce buralara daha fazla ilgi gösterilmesi gerektiğini düşünüyorum. Strateji raporu vesile edilerek, Sayın Başkan Teziç hocamın üniversiteleri gezerek durumu anlatması, eleştirileri dinlemesi ve insanlara biraz sahip çıkması sürecin doğru islemesine büyük katkı sunacağı kanaatindeyim.

Değişim her zaman zahmetli olmuştur. Uzun ve zahmetli yolda kolay gelsin dileklerimle saygı ve selamlarımı sunarım.

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi

Ziraat Fakültesi, Toprak Bölümü

Adana