Japonya Gezi Yazısı
2 Temmuz 2017

İstanbul’dan kalkan Uçağımız 11 saat 32 dakika sonra Tokyo-Narita havaalanına iniş yaptı. Akşam olduğu için pek bir şey göremeden kalacağım havaalanına yakın Narita Vive hoteline, hotellerin shatel bus dedikleri servis araçlarını bekliyorum. 16 nolu peronda kalkacak yere vardığımda, her gelen araçtan inen sürücü müşterilerini beklediği hotelin isminin yazılı olduğu bir pankart ile ortalıkta  geziniyor varsa müşterisini alıp ayrılıyor. Bir anda binim bineceğim otobüs belirdi. Çevremde Japonların ve turistelerin koşuşturmalarından ilk gözüme çarpan Japonların sakin diğer insanların ben dahil kaygılı ve telaşlı olduğumu görüyorum. Hotel odamda sıcak su için elektirkli bir çaydan ve toz şeklindeki çay bulunuyor. Yaklaşık 12 saatlik yorgunluktan sonra çay içmeye bile zaman olmadan güzel bir duş ve uyku ancak yorgunluğu giderir. Sabah yeniden aynı şekilde havaalanına giderek tren bileti alıp Tokyo istasyonuna oradan da Shentize ile Niigata arası yolculuk başladı.  Japonya kapalı bir ada olarak sanırım çok göçmen almamış. Ondan olsa batıda gördüğümüz Afrikalı ve Ortadoğulu çok yabancı sima göze çarpmıyor.

Tren için yer sorduğum bir Japon hemen seferber oldu ve nazikçe yolu tarif etti. Bilet kuyruğuna girdim. Biletler gerçekten çok pahalı. Avrupa’dan daha pahalı gibi geldi bana.

Tokto tren istasyonunda gideceğim hızlı tren sistemini sordum. Ve bineceğim 2 nolu peronda gideceğim Niigatadaki Üniversite’den beni karşılayacak arkadaşımı aramam gerekiyor. Birnden rica ettim sanırım dil bilmiyor. Bir başkası yarımcı oldu telefonunun kullanarak Dr. Kuzikik ile iletişime geçtim ve beni beklemesi gereken saati belirtim. Trende yanıma oturan Japon ile epeyce değişik konularda eksik İngilizcesi ile konuşmaya çalıştım. Japonlar çoğunlukla saygılılar aynı zamanda da çok kibarlar. Gri elbiseli kondüktör kapıya gelip eğilerek herkesi selamlıyor. Yanımdaki Japon cep telefonunda Japonca yazdığı yazıyı çevirici üzerinden İngilizceye çevirerek bana “zaman yok, öğren yemeğimi yiyebilir miyim?” diye sordu. Doğal olarak tabii dedim. Ancak anladım ki çok saygılılar. Bu arda yol boyu sağa sola bakınıyorum içinden geçtiğim yerleşim yerlerinin yerleşim şekli, evler, pirinç tarlaları ilgimi çekiyor. Çoğunlukla pirinç tarlaları, yer yer pırasa ve soğan ekili. Lahanda arada bir göze çarpıyor. Ancak hiç traktörün görülmesi beni şaşırtı. Evlerin genelde grengi iklime de uyarak grileşmiş. Sokalrda kimse yok adeta. Arabalr genlde japon arabaları tek tük Fransız ve Güney Kore arabası var. Takaski kendinde yolun kenarındaki bir stadyumda ARENA kelimesini görünce anladım ki Japonlarda Arenayı benimsemişler. Kumagaya, Takasaki, Edigo  ve Yuzama-Nagakoka şehirlerini geçerek 2 saat sonra Niigatya ulaşıyorum. Suzikik beni turnikelerde bekliyordu. Önce geleneksel bir Japon lokatasına götürdü. İçeriye ayakabılarımızı çıkarak giriyoruz. Kapıda siyah bir perde içeri girip başı ile öne eğilip selamlaşma  sonrası hi diye karşılıklı selamlaşma ile yer oturuyoruz. Masanın altı boş ayaklarımızı bırakıyoruz. Yeme konusunda bir tercihim olmadığını belirtip arkadaşımın önereceklerini yiyeceğimi belirtiyorum. Değişik balık ve tavuk kızartması ve balık çorbası menüsü alıyoruz. Sabah kahvaltı yapmadığımdan yiyecekler iyi geldi.

Akşam Prof. Harada bizim onurumuza bir başka Japon mutfağında parti verdi. Her türlü Japon kültürel yemekleri ve içkileri ikram edildi. Değişik konularda konuşarak birbirmizi tanıma ve karşılıklı fikir alışverişinde bulunduk. Hasırlar üzerinde yine ayakkabılarımızı dışarıdan çıkarak girdiğim sofrada yer sofrası alışkın olmadığımızdan ayaklarımızı arada bir gevşetmemiz gerekiyor. Garsonlar içeriye selamla girip selamla çıkıyor. Son derece nazik ve saygılı bir şekilde hareket eden Japonların bu davranışları bildiğimiz davranışlardan çok uzak. Bize göre çok feodal kalmışlar diyenlerde olabilir.

Öğlen üniversite içindeki yemekhande gördüğüm insanlar sıraya girmiş. Yemekler yenildikten sonra herkes tabaklarını ayrı yerlere bırakıyor, Ayrıca kaplarınıda suyun altına tutarak bırakıyor. 

5 Temmuz 2017 akşam Suziki beni Suşi yemeye götürdü. Bu lokanta merkezide mutfak etrafında bizdeki ocak başı gibi masaların etrafına yerleşmiş insanlar. Her iki kişinin önünde bir ekran siparişlerinizi kendiniz veriyorsunuz. Veya önünüzde bir banta geçen yiyecekleri bantan alıp yiyorsunuz. Aşçılar gözünüzün önünde yiyecekleri hazılıyor. Genelde Japon pirinci üzerine yerleştirilmiş değişik çiğ balıklar, soya sosu ve zencefil var masada. Ayrıca her masada sıcak su musluğu ve masadaki pudra şekilen getirilmiş öğütülmüş çayı ekleyerek sıcak çayda yudumluyorsunuz. İlk defa bu kadar değişik türden çiğ balık yedim. Midye çorbası ve değişik suşileri de bu arada tatma şansına sahip oldum. Bizde olmayan farklı bir damak tadı.  

Japonlar çok soya sosu kullandıkları için üledeki yaygın sağlık sorunu hasalık nedir diye sorduğumda, kanser ve beyin kanması dediler.

6 Temmuz 2017

Üniversite çevresindeki kafe ve yemek yenilen yerleri ziyaret ederek biraz ekmek almak istiyorum. Japon öğrenciler ile karşılaşıp onlardan yardım istiyorum. Öğrenciler İngilizce olarak kendilerini ifade etmekte zorlamaktadır. Anlama ve konuşmanın genelde Japonlarda sorunlu olduğu görülüyor.

Japonlar özellikle yaşlı kuşak çok ekmek tüketmiyor. Ancak gençler daha çok fast food olarak bilinen yiyecekleri tercih ediyorlar.  Ekmek çok az ve pahalı. Çin iklim yapısı gereği çeltik (prinç) ekimine uygun bir yapıya sahip. Bu bağlamda buğday kültürü Japon beslenme sisteminde pek görülmüyor. Son yıllarda dışarıdan alınan buğday ile yavaş yavaş ekmek sabah kahvaltılarına gıda olarak yer almaktadır. Yemek öğünlerinde yağsız pişmiş pirinç önemli bir yer turmaktadır. Çatal bıçak yok. Parmakların arasına iliştirilmiş iki çöp ile tek tek pirinç tanleri alınıp yeniliyor , çorbalarıda doğrudan taslarda içiliyor. Japonlar pek süt ve süt ürünü (yoğurt, peynir ve benzeri yiyecekler) tüketemiyor. Çinlilerde süt ürünleri tüketmiyor. Ayrıca Japonya adasında hayvancılıkta yok gibi. Koyun keçi sığır buralrın hayvanı olmadığı için doğal olarak kırmızı et hem yemek kültüründe yok hemde çok pahalı.Et genelde ithal ediliyor.

Temel besleme ve proteyin kaynağı balık, tavuk ve soya fasulyesi. Yemeklerde salamura edilmiş soya fasulyeleri dahi yeniliyor. Balık belirleyici gıda. Çiğ balık tüketimi çok yaygın. Özellikle soya sosu ile birlikte. Yemekler ile birlikte yeşil çay, soğuk veya sıcak ikram ediliyor. Kaldığım süre boyunca her öğün farklı bir lokantaya giderek mümkün olduğunca farklı tatları test etmek ve kültürü öğrenmek istedim. Sağ olsun beni davet eden meslektaşlerin her türlü kolaylığı sağladılar. Hemen hiçbir yemekten sonra tatılı veya kahve gibi bir teklifin yapıldığını görmedim. Tatlı neden yok dediğinde, aslında yemeklerde sosla birlikte şekerde kullanıldığı için tatli gereksinimi olmuyor dendi. Soya sorunun tuz içeriği doğal olarak çok yüksek buna rağmen neden toplumda sağlık sorunu olmuyor mu sorusunun cevabı: YOK.

Tavuk tüketimi balıktan sonra en çok tüketilen et türü. Genelde kızarma olarak tüketiliyor. Niigata Üniversitesi Ziraat Fakültesinde tavukçuluk ve tavuk eti araştırmalrı önemli bir yeri tutuyormuş.

Japonlar nerdeyse hiç yağ kullanmıyorlar. Kızarmalarda ve bazı yemeklerde kanola yağı ve soya yağı kullanıyorlarmış. Hayvansal yağlar nerdeyse yok. Yağ ve ekmek olmadığı için mi bilmiyorum sokaklarda bir tane kilolu vatandaş bulmak nerdeyse imkansız.

Japon öğrencilere bugün mikoriza sporları izalsyonu anlatım ve  uygulama yaptırdım. Laboratuvarda bir çok ekipman var ancak biraz organisasyon sorunu gördüm.

Ziraat fakülteleri de bu ara epey güç kaybetmişler. Eskisi gibi iyi öğrenci gelmiyormuş ve hükümetlerde araştırmalara eskisi kadar destek vermiyorlarmış.

Öğleden sonra hoca beni seminer dersine çağırdı. Haftada iki gün seminer dersi işleniyor. Bir gün öğrencilere verilen veya önerilen makalelerin okunması ve hazırlık yapan öğrenci ders anlatıyor ve sonra da tartışma yaratılıyor.

İkinci seminer dersinde de her hafta birkaç öğrenci kendi çalışmalrını anlatıyorlar. Hazırladıkları iki sayfalık metinde, konu başlığı, amaç, hiptez, yöntem, sorunlar ve karşlaşılan zorluklar ve bulgularını paylaşıyorlar. Ayrıca herhangi bir akademik etkinliğe katılıp katılmadığı konusundaki 7 soruya cevap veriliyor. Sunum sonrası tarışma açılıyor. Benim gelceğim düşünülerek öğrencileri önce İngilizce bir özet sunum da yapmaları isetniş. Çocuklar yazıyor ancak kendilerini ifade edemiyorlar. 

8 Temmuz 2017

Sabah Niigata Üniversitesi Araştırma Uygulama alnına toprak örenkleri almaya gittik. Üniversite denizin kenarındaki kumular üzerine kurulduğu için tarımsal araştırma istasyonu üniversiteden 20 km kadar içeride killi toprak üzerine kurulmuş.  İstasyonda iki profesör ki bu iki profesörün kadrosu arazideki araştırmaları sürürmek. Ayrıca iki de çalışanı varmış. Alandaki genel bitkiler pirinç, mısır, kabak, domates, patlıcan, soğan, sarımsak, tatlı patates ve soya denmeleri bulunuyor. Ağırlık pirincin çeşitlerinin denenmesine verilmiş. 

Dönüşte ev eşyası ve kimysal gübre satışı yapılan bir mağazaya uğradık. Her türlü gübre ve bahçe malzemesi satılıyor.

Öğlen yemeğini bugün yine farklı bir restaurantına uğradım. Öğrenci gençliğin yemek yediği bir mekan. Yemeklerin çoğunlukla pirin, kızatma ve yumarta ağırlıklı olduğu görülüyor. Tabii nodul de baş yemekler arasındadır.

Akşam yemeği için Dr. Harrada ne Japon ne Türk restaurantı farklı bir yere gidelim Hint restaurantına uğradık. Hintliler benim Türkiyeden geldiğimi öğrenince hemen tavrı değişti. Yaptığı yemeği masaya getirirken elleri dokunarak gösterdi. Hiçbir Japon öyle yapmaz. Kültürel farklılık.

9 Temmuz 2017

Japonyada iki büyük dini anlayış hakim. Budizim ve Şintozim dinleri . Her iki dini de benimsiyorlarmış. Üniversiteden meslektaşım Kuziki Suzikik bir gün önceden beni 1400 yıllık bir Şirane tapınağına götüreceğini belirti. Niigatdan yarım saatlik bir araba yolculuğu, dağın eteğinde ormanlık alanda park ettikten sonra Dr. Kuzikik anlatmaya başladı. Tanrının insanlar ile aralarına mesafe koymak için ormana çekildiği belirtiliyor.  Şintozim Çoğu insan ölüm, düğün törenleri genelde Şinto dininin kurallarına göre dini törenler yaparmış. Tabiata tapınma anlamına da geliği için Japonyada 8 milyon kadar ilahi tanrıdan bahsediliyor. Nihayet orada iken 100 günlük çok sayıda bebek ile gelen aileler oraya özgü bir örtü ile dua edip fotoğraf  çekiyorlardı. Bu arada bir aile özel bir dini tören alıyordu geleneksel kıyafeti ve kafasındaki kullah benzeri şapkası ile birçok dindeki gibi bir metinden ilahiler okuyordu. Sonra aile arabalarına geldiler, rahip bir süpürge benzeri yapı ile arabanın önünden tozları siler gibi kötü ruhları kovduğu görüldü.

Şintoizimde ormanlarda, denizlerde, kısacası doğada "kami" denilen ruhların yaşadığına inanılıyor. Şinto kelimesi şin (yani "tanrılar" veya "ruhlar") ve tō (yani "yol") kelimlerinden oluşan tanrının yolu anlamında.

Genlde Şirane’nin ormanlık alnın yanı başına inşa edilmiş olmasıda tanrıların ormanda olduğuna inalıyormuş. Bizlerde geleneğe uyarak kapının önünde eğilerek selamladık ve yolun kenarından yürümeye başladık. Yolun ortası tanrılara ait olduğu için insanlar yolun kenarından yürümek zorundaymış. Ancak ekilerden çok bir şey kamdığı için herkes yolun istediği yerden gidiyormuş. Merkeze girmeden Temizu denilien el ve ağzın yıkandığı havuzun başına geliyoruz. Sıra sıra gevgir gibi duran ve tahtadan yapımış çeber şeklindeki yapı ile su alıp elimizi sonra ağzımızı ve sonrada kaptakı suyu tahtayı eğerek kendi kendisni yıkayıp yerine bırakıyoruz. Böylece ağzımız ve elimi temiz. Çok şükür bugüne kadar bilerek kirli işlere bulaşmadık. Sonra tekrar giriş kapısından saygıyla başımızı eğer içeriye girdik. Giriş kapısıynın sağında solunda iki köpek heykeli var. Birinin ağzı açık diğerinin kapalı. İçeride tanrıyı koruyan iki muhafız heykeli var. İkinci giriş kapısnda bir kulübede bir at heykeli duruyor. Tanrının atı. Japonyada at yok dediğimde, var ancak bizim atlar kısa bacaklı ve hızlı koşmazlar diyor, arkadaşım.

Sarayın etrafında fıçılar dizli halde görünce bunun anlamı ne dediğimde? Değişik Japon içkisi sake üreticileri ürettikleri sakeleri buraya getirip tanrıya sunuyorlarmış.  Bazı evlerde bu tür törenler ile ruhlara yiyeceklerin sunulduğu "tanrı rafı" bulunduğuda anlatıldı.

Tanrıların evleri var. İbadet edilen ve tanrıların çağrıldığı yere geliyoruz. Ziyaretçiler ellerini hızla birbirlerine çırparak ses çıkarıyorlar. Bizde iki kez eğilerek saygılarımızı tanrılara sunduktan sonra dört kez ellerimizi bir birne çarparak ses çkarıp tanrıları çağırmaya çalıştık. Şintiozimde tanrı bizi izlemiyor biz tanrıyı çağırıyormuşuz. Bu inanç ve ritüel Şinto dininin temelini oluşturur.

Şirane de bir de sumaho güreşlerinin yapıldığı bir alan var. Eskide sumaha güreşleri ibadetin bir parçası sayılırmış. Budizm ise Şintozimden biraz farklıymış.

Genelde insanlar 1 Ocak tarihinde buraya akın eder ve en büyük ibadeti yerine getirirlermiş. Diğer zamanlarda ise bir istekleri veya şikayetleri oduğunda veya ölüleri olduğunda geliniyormuş.

Şiranede çalışanlar yalnızca vergi vermiyormuş. Anlatıldığına göre halkın yarımları ile dini faaliyetler yürütülüyormuş. Devlet dine karışmıyormuş.

Şiraane’yi gezip ibadet ettiketn sonra dışarıda hediyelik eşya satılan bölgeye geçtik orada pirincin fermente edilmesinden yapılan Amazake içtik. Tatlı bir içecek. Satıcı şeker yok, kendi şekeri dedi. Sonra bölgenin bir lokatasına gideren lokal yiyecek yedik ve ayrıldık.