“OSMANLI’DAN GÜNÜMÜZE UYGULANAN EĞİTİM SİSTEMLERİNE ELEŞTİREL BİR BAKIŞ”  Ekseninde 21.Yüzyılda Eğitim Sistemimiz Nasıl Olmalıdır?

  Kitap, Aksu ilk öğretmen okullu ve Ankara Yüksek Öğretmen Okullu, eğitimci/öğretmen ve emekli fizik Profesörü Süleyman BOZDEMİR tarafından kaleme alındı.

Prof. Bozdemir kitabına “üzerinde enfazla tartışmaların yapıldığı alanlardan biri de eğitimdir” diye başlamaktadır. Neredeyse her sorunun altında ekonomi kadar eğitimin yetersizliği de bulunmaktadır. Eğitimin sorunların öznesi olduğu günümüzde kitap, Osmanlıdan günümüze eğitimin tarihsel süreçteki gelişmelerinin genel bir fotoğrafını çizmiş. Kitap okunduğunda eğitimin temelde Osmanlı dönemi, Cumhuriyetin ilk yılları Atatürk ve arkadaşlarının eğitim politikaları, soğuk savaş dönemi ve sonrası eğitim alanında yaşananların, dönemlerindeki ve bütünün günümüze yansımalarının tarihsel gelişmelerinin işlendiğini görüyoruz. Son bölümde, “”Günümüzde Uygulanan Niteliksiz Eğitim- Öğretim Sisteminin Göstergeler Işığında bir değerlendirilmesi” yapıldıktan sonra,” AKP Döneminde Uygulanan Anti- Atatürkçü Eğitim Politikası” ve “21.yüzyılda eğitim sistemimiz nasıl olmalıdır?” konuları, geçmişten günümüze uygulanan eğitim politikalarının bütünlüklü bir analizi yapılmıştır. Ek bölümde de eğitim ile ilgili makaleler ve söyleşiler yer almaktadır.

Kitabı okuyunca, Osmanlının; Batıda keşiflerin etkileri sonrası gelişen Rönesans’ın çağı kökten değiştirip sanayi devrimi ve ondan sonra bilim ve teknolojik ilerlemeleri başlangıçta göremediğini ve çok sonraları geç fark ettiğini, gelişmelerin zamanla aleyhine geliştiğini çok net bir biçimde görüyoruz. Gelişmeleri fark ettiğinde yenilikleri almak istiyorlar ancak bilimi bilen elinde nitelikli eleman (öğretmen) olmadığı için bilimi ve bilgiyi eğitim yolu ile topluma kazandıramadığı ve verilen bütün çabaların eğitimde istenen başarıyı sağlayamadığı bir gerçektir. 

Dönemin koşulları gereği, İspanya-Portekiz imparatorluğunun keşifleri başlatması sonrası dünyanın iki ülke arasında paylaşılması söz konusu olunca Fransa, İspanya ve Portekiz imparatorluğuna karşı Akdeniz egemenliğinde söz sahibi olmak için Osmanlı ile işbirliği yapıyor. Bu sürede Osmanlı Fransa’dan çok etkilenir ve Fransa’ya başta askeri alandaki yenilikleri öğrenmek için öğrenciler gönderir. III Selim ve II Mahmut çağın gelişmelerini kaçırmamak için eğitim alanında çok çaba gösterdiler, ancak medrese ve mahalle mekteplerindeki dini ağırlıklı eğitimden ve yeni tip eğitimi yaptıracak elamanların olmamasından dolayı yaptıkları eğitim reformları başarılı olamıyor. Özellikle padişah II Mahmut, Osmanlı İmparatorluğu döneminde laik eğitim konusunda çok önemli kararlar ve öneriler geliştirir. 

Batıdaki bilim ve teknolojideki gelişilmeleri yakalamak için öğrencilerin yurtdışına gönderilmesi ve arkasından başlayan Tanzimat hareketleri de içeride tartışılıyor ancak yine başarılı olamıyor ve sonunda Osmanlı imparatorluğu çağın teknolojisini ve yeniliklerini yakalayamadığı için Birinci dünya savaşı sonrası etkisini büyük ölçüde yitirir. Genç Cumhuriyetin önderi Mustafa Kemal Atatürk, Osmanlının eğitimde reform yapma süreci içinde etkilendiği Fransız aydınlanmacılarının da etkisi ile tarım ve din eksenli devlet yapısının üzerine seküler eğitim birliğini kurarak, toplumu orta çağ karanlığından kurtarmak için kırsaldan başlamak üzere her alanda eğitim seferberliğini başlatır.

Eğitim, doğru düşünmeyi öğretmeyi ve farkındalığı artırma anlayışı ile aydınlanmacı-seküler eksenli amaçlanmıştır. Ülkenin kurtuluşunu bilim ve fenden geçtiğini gören genç cumhuriyetin kadroları, ülkenin uzman ihtiyacı duyduğu alanlarda yurt dışına öğrenciler gönderir. İyi eğitim alan uzmanlar başta Milli Eğitim Bakanlığının talim terbiye ve iş eğitimi ve daha sonraları da Köy Enstitüleri ve üniversiteleri bu uzmanlar tarafından çağının en donanımlı yaparak-öğrenme modelini gerçekleştirmişlerdir. Devrim yasalarını gerçekleştirir ve Osmanlıdan devralınan okullar yeniden yapılandırılır. Yeni okullar açılır. İlköğretime, ortaöğretime ve yükseköğretime de önem verilir. Başta Almanya olmak üzere alanında uzman Alman hocalar ülkeye davet edilir ve üniversite eğitimi güncel yapısı ile Türkiye’ye kazandırılır.

Kırsaldaki insanların eğitimi ve tarımsal verimliliği artırmak için köy okulları ve yaparak öğrenme eksenli Köy Enstitüleri ile başlayan süreçte, Cumhuriyetin eğitim sistemi kısa sürede etkisini gösterir. Eğitim süresi ve içeriği (niteliği)  arttırılır, ülkede yeniden yapılanma başlar ve bugün ki bütün kamu kurum ve kuruluşlarının temelleri o dönemde atılır. II. Dünya savaşı sonrası Türkiye ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki soğuk savaşın rüzgârına kapılarak, Türkiye ABD ve NATO ekseninde Batı Blokunun yanında yer alır. Bu arada Köy Enstitüleri kapanır, ilk öğretmen okullarına dönüştürülür. Her türlü kısıtlılıklara rağmen Cumhuriyetin eğitim reformlarının başarılı yansımaları 1970’li yılara kadar devam eder. Soğuk savaş ekseninde eğitim planlanmasında ABD’li uzmanların da etkisinin 1950’den itibaren günümüze kadar devam ettiğini biliyoruz/görüyoruz.

1974 sonrası eğitim birliği bir kez daha zayıflatılır, eğitim programlarında din dersleri seçmeli, 1980 sonrasında ise zorunlu hale getirilir, İmam Hatip okulları ihtiyacın ve amacın dışında açılarak siyasi bakış açısı ile politikaya alet edildi. Müfredatta fen bilimleri derslerinin içeriği ve süresi kısaltıldı. Üniversite özerkliği kâğıt üstünde kalmanın ötesinde siyasetin tercihleri ile yönetilmeye başlayınca eğitim-bilim ve üniversite son yıllarda en çok tartışılan alan oldu. PISA, ÖSYM ve diğer sınavlarda öğrencilerin başarısı az gelişmiş ülkeler düzeyinin gerisinde değerlendirilmektedir.

Kitabı okuduğunuz zaman bütün bu bilgileri öğreniyorsunuz. Prof. Dr. Bozdemir eserinde sık sık Köy Enstitüleri ve 1959 Model Yüksek Öğretmen Okullarının yetiştirdiği öğrencilerin önemli bir kısmının akademisyen olarak uzun yıllar üniversitelerimizde değerli hizmetler verdiğini ve onların yetiştirdiği nice değerli akademisyenlerin ise bugünkü üniversitelerin bilim insanları olarak üniversiteleri ayakta tutan akademik kadroları oluşturduğunu belirtiliyor. Sonuç olarak kitabın son bölümündeki genel değerlendirme ile geçmişte uygulanan bilim ve sanatın temel felsefesinden uzak eğitim modellerinin günümüzde içinde bulunduğumuz duruma yansımasını ortaya koymuş bulunmaktadır. Geçmişte uygulanan yanlış politikaların eğitim sistemine yerleşmesini savunanların dahi bugün savunamaz hale düştüklerini görüyoruz.Son dönemlerde en çok şikâyet edilen hususlardan biri de AKP döneminde 7 Milli Eğitim Bakanı değiştirilmek zorunda kalınmasıdır. Nerdeyse her bakan döneminde müfredat ve sınav sistemleri değişti, peş peşe uygulanan reform adı altındaki uygulamaların hiç biri de başarıyı yakalayamadı. Hemen herkesin üzerinde anlaştığı nokta, her yıl bir önceki yıldan daha başarısız olduğumuz gerçeğidir. Eğitim konusu bütün çıplaklığı ile her alanında somut veriler ve yansımaları ile ülkenin devasa sorunlarının da çözülememesinin merkezinde bulunmaktadır. 

Prof. Bozdemir,“Osmanlı’dan Günümüze Uygulanan Eğitim Sistemlerine Eleştirel Bir Bakış” adlı yapıtında; ülkemizin eğitim sistemlerinin Osmanlıdan günümüze evirildiği süreçte, başarısızlığın temelinde, beşeri bilimlerin, fen bilimlerinin ve laik eğitimin din öğretiminin gerisine ötelenmesinin Türk eğitim sistemi üzerindeki dönemsel etkilerini, olumlu olumsuz yönlerini ele almıştır. Bu bağlamda, eğitim sistemimiz Osmanlıdan beri hep tartışma konusu olagelmiş, bu tarihsel süreçleri Profesör Bozdemir akıcı bir dil ile anlatmış kitabında. Kitap başta öğretmenler, eğitim fakültesi öğrencileri ve öğretim üyeleri, eğitim tarihi alanlarında çalışanlar ve meraklıları için temel bir kaynaktır. Milli Eğitime ve bilime yön veren yöneticilerin ve karar vericilerin öncelikle okumalarını öneririm. Bu açıdan uygulanan eğitim politikalarından kaynaklanan sorunları anlamak için iyi bir kaynak kitap.

Prof. Dr. Süleyman Bozdemir, okuma-yazma bilenin çok az olduğu yoksul kırsal kesimden, konargöçer bir ailenin çocuğu olarak çıkıp kamunun sağladığı yatılı devlet okullarında okuma şansını bulması ve oradan ilk öğretmen okulu, yüksek öğretmen okulu, üniversite, lise öğretmenliği, yurt dışında fizik doktorası ve 34 yıl Çukurova Üniversitesi’nde öğretim üyeliği ve yöneticilik yaptıktan sonra emeklilik döneminde kendisine bu olanakları sağlayan eğitim sistemini kendi ekseninde analiz ederek hazırladığı bu eseri ile devletine olan teşekkür borcunu ödediğini hissediyorum. İyi okumalar dilerim!