YÖK’ün Rektör Adaylarını Belirleme Stratejisi

Son 25 yıldır YÖK’ün üniversiteleri özerklikten alıkoyduğu ve ileriye taşımada yetersi kaldığı ortada. Bunun bir nedeni YÖK hiyerarşisi, diğeri de rektörlerin doğrudan kişisel etkileri etkili olmaktadır. Geçen bu süre zarfında üniversitelerin motivasyonun gün geçtikçe düştüğü aşikardır. Buna rağmen halen dinamik insan potansiyelinin seçimlerden seçimlere bir değişim beklediği de bir gerçek.

Bu süre zarfında YÖK’ün değişimi için verilen bütün uğraşıların sonuçsuz kalması, öğretim üyelerinin sorunu temelden çözmek yerine üniversite yönetimlerini değiştirmek ile uğraşması, beraberinde istenmeyen süreçler yaşanmaktadır. Seçilebilmek için verilen tavizler, yeniden seçilebilmek için profili düşük akademisyen kadrolarının alınması üniversiteleri işletilemez duruma getirmiştir. Bu eleştiri üniversitelerde her düzeyde kendi içinde yapıldığı gibi toplum katmanlarında daha farklı bir açıdan yapılamaktadır. Ancak her zaman üniversite üst yönetimi kimlerden olmalıdır arayışı, kurumsal kimlik arayışının önüne geçmiştir. Üniversite gibi nitelikli bilim ortamının belediye gibi yönetilmesi bilim, bilim politikalarının neredeyse hiç gündeme gelmediği duruma gelmiştir. Platon “siyaset ile ilgilenmeyen aydınları bekleyen kaçınılmaz sonuç, cahiller tarafından yönetilmeye razı olmaktır” ifadesine benzer olarak kendi yasasını çıkaramayan ve kendi nitelik ilkelerini belirleyemeyen üniversiteler bol keseden vaat dağıtan adaylar tarafından yönetilmeye razı olmaya hazır olmalıdırlar.

Günlerdir üniversite çevreleri 15 üniversitenin yeni dönem rektör belirlemesi ile yatıyor ve kalkıyor. Önce eğilim belirlemesi için kıran kırana geçen siyasi parti benzeri propaganda, ön seçim sonrası altı adayın YÖK’e bildirilmesi hep merak konusu olmuştur.  Üniversitelerin yönetim anlayışı neredeyse tek kişiye bırakıldığı için kimin rektör olacağı büyük önem taşımaktadır. Üniversitelerde maalesef değer yargısı bilim yapmak veya bilgi yerine güç ilişkisi almıştır. Onun için rektör seçimi veya atanması o denli önemli ki bazı kişilerin ona göre saf tutukları bile söylenmektedir. Bazıları için ise nasıl olsa benim iradem dışında gelişiyor onun içinde ilgilenmiyorum diyebiliyor.

Rektör Adayları YÖK’e Değil Üniversitesine Hesap Vermelidir

Uzun zamandır üniversitelerde konuşulan rektörlük seçimlerinin muhtarlık seçimine benzediği yönündedir. Aslında her önüne gelenin aday olmamsı için YÖK’ün ne tür kriterler aradığını kamuoyuna açıklaması anlamlı olacaktır. YÖK’ün ilk defa uyguladığı genel bir aday tanıma mülakattı ve sonrada cumhurbaşkanı ataması beklendi. YÖK’ün rektör aday adaylarını Ankara’ya çağırıp yüz yüze görüşmesi akla adaylardan bazı niteliklerin arandığı sorusunu da getirmektedir. Basına yansıdığı kadarı ile, YÖK ilk defa yakın geçmişte eğilim yoklama ile üniversitelerin kendi bünyesinde belirlediği altı rektör adayından Cumhurbaşkanına göndereceği üç kişilik sıralama için Ankara’ya yüz yüze görüşmek üzere çağırdığını öğreniyoruz.  Prensip olarak doğru ancak acaba berberinde bazı soruları ve sakıncaları da akla getirmektedir. Bu anlamda YÖK’ün girişimi anlamlı ancak teknik olarak rektör olacak bir şahsiyetin sorguya çekilmesi gibi bir görüntü şık olmayabilir. Bunun yerine, kişilerin özgeçmişleri yanında kamuoyuna sundukları programlarını istemeleri daha yerinde olurdu. Hatta YÖK denetiminde adayların kendi programlarını kendi öğretim üyelerine açıkladıktan sonra eğilim yoklamasına da geçe bilirler de. Böylece adayların programları ve stratejileri, vizyonları üniversite kamuoyu tarafından daha net görülür.

Rektörlük Seçiminde Her Düzeyde Kriterimiz Nedir?

Yakın geçmişte 21 üniversitede yeni dönem Rektörlük seçimleri nedeniyle üniversite hocalarının kime ve neye göre oy vereceklerini sorgulamakta zorlandıkları görülmektedir. Seçimler nedeniyle çoğu zaman arana kriterler nedir? Diye sık sık sorulmuştur. Benzer durum YÖK sıralaması veya cumhurbaşkanı tarafından tercih kullanılmasında bazı ölçütler sıralanabilir.

Belki de sorulması gereken sorular;

Rektör adayının bilimsel altyapısı nedir?

Son beş yılda kaç tane araştırma makalesi var?

Şu ana kadar kaç ulusal ve uluslararası proje yönetti?

Kaç ulusal ve uluslararası kongre düzenledi,

Kaç kongreye katıldı? Neler sundu, kongrelerde oturum başkanlığı var mı?

Kendi konusu dışında bilim ve sanat alanına olan etki ve katkısı nedir?

Ne tür dersler veriyor ve ders materyali üretmiş mi?

Kaç doktora ve Yüksek Lisans öğrencisi yetiştirdi?

Yabancı dil bilgisi ve düzeyi nedir?

Patent, buluş vs

Toplumsal ilişkileri yanında akademik vizyonu var mı?

Gibi bazı somut ve ölçülebilir sorgulamalar yapılabilir.

Maalesef ülkemiz büyüklüğüne yakışır bir çağcıl yüksek öğretim yasasına kavuşamadığı için üniversite yönetimlerinin belirlenmesinde uygulanan seçim mahalli idare seçimlerini çağrıştırmaktadır. Bilim ve felsefenin işlendiği alanlarda seçmek nitel düzeyde olmalı ve bugüne kadar resmi düzeyde olmasa bile üniversitelerin bunları kendi arlarında çözmeleri gerekirdi. Üniversitelerimizde nitel kriterlerinin şimdiye kadar çoktan belirlenmiş olması gerekirdi. Maalesef son 25 yılda üniversitelerimizde üniversite sorunları tartışılmadığı için üniversite nedir, nasıl yönetilmeli, kimler yönetmeli? Gibi sorular sorulmadı.

Üniversiteye Olan Güven Sarsılıyor mu?

Bazı üniversitelerde öğretim üyeleri tarafından oluşturulan platformlar çerçevesinde benimsenen ilkeler seçimlerden sonra her nedense işlemediğinin görülmesi sonucu üniversite öğretim üyelerinde güvensizlikler oluşturmaya başlamıştır. Çünkü bugün neredeyse bütün rektörlere yapılan suçlamaların temelinde seçim öncesi vaat ettikleri programlara uymadıkları. Makama oturduktan sonra iletişimim kesilmesi, ve bireyci davrandıkları yönündendir. Hal böyle olunca bir çok kişide üniversiteye karşı ciddi güvensizlik oluşmaktadır. Erken emeklilik, başka kuruma geçmek veya verilen görevle yetinmek. Ki bugün kapasiteli çok sayıda üniversite öğretim üyesi yalnızca görevi kadar aktivite yapmaktadır. Maalesef bugün üniversiteler atıl kapasite sorunu yaşıyor. Yarı zamanlı, ek ders, özel iş ve danışmanlık hızla artma eğilimi göstermektedir.

Bugün yaşanan bir çok sorundan bizlerde sorumluyuz. Bu ülkenin dinamiklerinin dışarıya endekslendiğini kabul ediyoruz, ancak kendi içimizde kendimizi yönetecek objektif ölçütler koya biliriz. Bazı mekanizmalar geliştirilerek doğru bilim adamı seçebiliriz. Doğru bilim adamları içinden doğru yönetici çıkarabiliriz. Eğer memnun değilsek ne aradığımız veya ne aramadığımızı bilerek bilimin bize verdiği yetkiyi kullanarak kendi kendimiz yönetecek yöntemler geliştirebiliriz. Ağlamak sorunu çözmüyor.

Nihayet Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, 15 üniversiteye yapılan atamalarda, üniversitelerindeki seçimlerde en fazla oyu alarak ilk sırada yer alan 9 isim rektörlüğe atanırken, 6 üniversitede rektörlüğe ilk sırada yer alan adaylar değil ikinci, üçüncü, dördüncü sıradaki adaylar atandı  (Milliyet 28 Kasım 2006).

Tabii ikinci üçüncü ve dördüncü sıradan atanan adaylar içinde de çok değerli rektörlerimiz bulunmaktadır. Daha öncede birinci sıradan olmayan ancak son derece başarılı rektörlük yapan rektörlerimiz bulunmaktadır. Ancak ÖLÇÜ NEDİR? Sorusu her zaman sorulacaktır. Şu anan kadar gerek YÖK’ün yaptığı mülakat ve de sayın Cumhurbaşkanımızın atamalarda aldığı ölçütleri bilmiyoruz.

Bugün Cumhurbaşkanımızın hukukçu olması ve titiz çalışma prensibine karşı üniversite ve toplum kesimlerinden büyük bir güven bulunmaktadır. Ancak, yarın ne olacaktır. Gelecek Cumhurbaşkanımız nasıl davranacak, Objektiflik ve sübjektiflik birbirinden nasıl ayırt edilecektir. Ancak hepimizin dileği üniversitelerimizi objektif ölçülerde kurumsal kültüre uygun yönetim erki olan bilimi ve bilgisi olan kişilerin yönetmesidir. Bu durum sağlanmadığı sürece bu tartışmalar üniversitelerimizi ileriye taşıyamayacaktır.

Yarın daha ciddi sorunlarla karşılaşabiliriz.