TEMEL SORUN YENİ ÜNİVERSİTE AÇILMASINDA DEĞİL, ÜNİVERSİTE ANLAYIŞININ OLUŞMAMASINDA YATIYOR

Prof. Dr. İbrahim Ortaş, Çukurova Üniversitesi

15 yeni üniversite kurulmasına ve kurulacak bu üniversitelere rektörlerin hükümet inisiyatifinde önerilmesine yönelik tartışmalar, bir kez daha üniversitenin ne olduğu konusundaki YÖK, 4 yeni üniversitenin kurulabileceğini söylüyor, ancak hükümet 15 üniversiteyi bir gecede kuruveriyor. Ayrıca pek çok kesim açılacak üniversitelere rektörlerin hükümetin önerisi ile atanmasının yaratacağı siyasi kadrolaşmanın kalıcı etkiler yaratacağı kaygısı taşıyor.

Nihayet Anayasa Mahkemesi 10 Ağustos 2006 tarihinde yeni kurulacak üniversite rektörlerinin  atanmasını iptal ederek gerekçeli kararda “Bu bağlamda, üniversite özerkliği, üniversitelerin yönetiminin siyasal iktidarlar sübjektif tercihlerinden olabildiğince etkilenmeyecek şekilde yapılandırılmasını gerektirmektedir” denmektedir. Yasanın iptali ile boşlukta kalan üniversite rektörlüklerinin YÖK tarafından geçici yöntemle atanması sorunu ve kaygıları gidermediği görülmektedir. Yeni kurulan üniversitelere başvuracak öğrenciler ve çalışanlar açısından belirsizliklerin sürdüğü bir kurumda olmakta zor olsa gerek. Güven yaratmak, ileriye doğru isteklendirici çalışma yapmak için üniversitenin her türlü etkiden uzak bilimsel erki olan tarafından yönetilmesi ve üniversitelilik ortamının sağlanması gerekir. Ülkemizin bir anda kurulmuş 15 üniversitesinin daha önce kurulan ancak bir türlü arzulanan düzeye gelmemiş olan üniversiteler düzeyinde bir yaklaşıma bu ülkenin artık tahammülü olamaz.

Mutlaka üniversite bilim ve araştırama atmosferinin kazandırılması gerekir. Onun için başlangıç çok önemli. Bu kaygıları daha önceki üniversite kuruluşlarında da taşıyorduk, bugün de taşıyoruz. O günde uzun erimli bir planlama yapılmadan tabela üniversiteleri oluşturuldu, aradan geçen zaman içinde de pek tarihten ders almışa benzemiyoruz.Hatırlayacağınız gibi, 1992 yılında hiçbir alt yapısı olmadan kurulan 22 üniversitenin ve atanan idari ve akademik kadrolarının bulundukları ortamı ne kadar üniversiteye dönüştürdükleri, bulundukları il’e bilimsel bilgi, kültür ve sosyal zenginlik kattıklarını kamuoyunun takdirine bırakıyorum. Ancak şu kadarı açık ki bugün üniversitelerin Türkiye’nin sorunlarına herhangi bir çözüm getiremedikleri bir tıkanıklık içinde oldukları görülmektedir. Herkesi suçlamıyorum, ancak yapılan bütün anket ve kamuoyu yoklamaları Üniversite profilinin çok da iyi olmadığı ve topluma da çok şey kazandırmadığını göstermektedir. Yine yapılan araştırmalar üniversitelerin bazı bölgelerde şehre canlılık kazandıracağı yerde, yöresel kültürün etkisine girdiği yönündedir.

Yeni Üniversite Açılması Zorunlu, Ancak Acele Edilmemeli

Bölgeler arasındaki gelişmişlik farkı, plansız gelişme, işsizlik ve göç olgusu toplumu üniversiteleri bir iş kapısı olarak görmeye zorlamaktadır. 16 Milyon öğrencisi olan ve her yıl 1.5 milyon öğrencinin üniversite kapısına dayandığı ve 100 bin’inin nitelikli fakültelere girdiği bir ülkede 15 değil daha çok sayıda üniversiteye ihtiyaç bulunmaktadır. Şimdi artan talebin kaşıklanması için yapılan siyasi baskılar ile üniversite oluşturma potansiyeli denkleşmediği için kaygılar gündemdedir. Türkiye'deki heterojen yapısı nedeniyle zor olan bu sürecin akılcılıkla yürütülmesi gerekir.

Ülkemizdeki genç nüfus sayısına göre okullaşma ve üniversite sayısı yönünden de yetersiz konumda bulunmaktadır. Ancak yeni üniversite açmakta acele tedip niteliksiz yapı kurmaktansa öncelikle üniversiteler planlı bir anlayış içerisinde öncelikle sayı bakımından değil, öğretim kalitesi, kütüphane, anfi, laboratuar ve yurt gibi imkanlar ve en önemlisi yeterli ve nitelikli öğretim üyesi bakımından geliştirilmelidir.

Üniversitelerin amacının bilim ve felsefe yapmaktır. Meslek Yüksek okulu ülkemizde meslek okulları kavramının yeterince gelişmediği için üniversitelerin meslek edindirme kurumları gibi de algılanmaktadır. Bu anlayış üniversiteye zarar veriyor. Yeni üniversitelerin buna önem vermeleri gerekir. Ancak üniversite açmak için de devletin belirli bir plana göre dünya standartlarında akademisyen yetiştirmek için Bilim Adamı Okulları veya Bilim Akademileri oluşturması, bilim, felsefe tarih, strateji, pedagojik formasyon, insan kaynakları derslerini almış olarak her yönü ile gelişmiş, bir değil birden fazla dil bilen akademisyenler yetiştirmesi gerekir. Bilim yapma kapasitesi yüksek olan kişilerin üniversiteye alınmasını hedefleyen uzun süreçli bir yapılanmaya gidilmesi gerekir. Ayrıca bugün ülkemizin acil ihtiyacı üniversite değil tam tersine ara elaman yetiştirecek meslek okullarına ihtiyaç duyulmaktadır. Her alanda yardımcı teknik personel yok anacak çok sayıda işsiz diplomalı bulunmaktadır. Sağlık teknisyeni, ziraat teknisyeni ve diğer alanlarda yardımcı elamanın işini diplomalılar yapmaktadır. Milyonlarca insanı sosyal ve kültürel alt yapısı oluşmayan illerde yine alt yapısı oluşmamış ve gerçek anlamda üniversite ortamı olmayan üniversitelere göndermenin anlamı da yok. Burada yarım bilgi ile yetişecek insanında kimseye faydası yok tam tersine yarım bilgi ile ülkemize uzun sürede zararlıda olmaktadırlar.

Rektör Seçimi ve Ataması Belirlenmiş Kriterlere Göre Yapılmalıdır

Sorun bilim politikası eksikliğinden, sorun kriteri beli olmayan rektör atanmasından, sorun YÖK yasasından ve bilim adamı seçme yönteminin olmamasından kaynaklanıyor.

Sağlıklı bilim politikalarının yanı sıra üniversite yöneticiliğinin de belirli bir kritere göre belirlenmesi gerekir. Bugün üniversitelerimizin en ciddi sorunu yönetici belirlenmesinde hiçbir ciddi kriterin olmamasıdır. İş neredeyse belediye başkanlığı seçimine veya bir devlet kurumuna müdür atanması durumuna döndü. Dünya bilim kuruluşlarının tersine ülkemizde Profesör olmanın dışında hiçbir kriterin aranmadığı bir ortamda yarı seçim yarı atama ile üniversite gibi ciddi bilim ve yönetim anlayışı gerektiren bir kurumu yönetici belirlemeye kalkmanın bedelini üniversite kamuoylarına bırakıyorum Üniversitede kaldırımların nereye yapılacağını inşaat dairesi başkanı olan ehil bir memura bırakmak gerekir, rektör ve üst yönetimin asıl görevi üniversiteye yeni bir bilim politikası kazandırmak ve bilimsel anlamda üniversiteyi geleceğe taşımak olmalıdır. Asıl zor olan bir bütün olarak dünyadaki bilimsel gelişmeleri de kavramış olarak üniversiteyi geleceğe taşıyacak irade ve bilincine sahip olmaktır. Bunun yapılabilmesi için de bilim kültürünün solunduğu bir ortamdan bilimsel çalışma geleneğini kazanmış olmak gerekir. Yeni üniversitelere atanacak üst yöneticilerin hangi kritere göre atanacaklarının bilinmemesi hepimizi kaygılandırmaktadır.

Bilim politikası var mıdır?

Örneğin yabancı dil biliyor mu?

Kaç uluslararası ve ulusal düzeyde makalesi var?

Kaç uluslararası ve ulusal kongreye katıldı, tebliğ verdi?

Kaç uluslararası dergide editörlük, hakemlik yapmaktadır?

Kaç uluslararası ve DPT, TÜBİTAK projesi yürüttü?

Kaç doktora, yüksek lisans tezi yönetti? Bunlar hangi başarıyı gösterdi?

Entelektüel birikimi nedir?

Kaç sosyal etkinliğe önderlik etti?

Ayrıca analitik düşünme kapasitesi gibi insana güven veren, duruşu olan, doğruya doğru, eğriye eğri diyen insanların seçilmesi öğretim üyesine, öğrenciye ve halka güven vermesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Aksi takdirde toplumun üniversiteye ve bilime olan güveni daha da sarsılacaktır. Çok da haksız sayılmazlar.

Bilim ve teknoloji gelişimini sağlayabilecek nitelikli aydın kuşakları yetiştirmek için ölçütleri belirlenmiş, gerçekten üniversite olmayı hak eden ve üniversiteliliği taşıyabilecek yeni üniversiteler oluşturalım. Bunun için öncelikle ülkemizin pilim politikasına ve bilim adamı yetiştirme programına doğru çözümler bulalım. Doğru politikaları ve doğru bilim adamını seçersek, doğru yönetici de kendiliğinden oluşacaktır. Doğru yönetici kurumunu ileriye götürecektir. Bütün dünyanın tecrübesi ne aradığını veya ne aramadığını bilen, EVET veya HAYIR demesini bilen, etik değerleri olan, ilkeli, karalı ve çalışkan insanların yönettiği alanların farklılığı kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Artık bu ülkenin liyakate dayalı olarak bilgisi ve çalışkanlığı ile kendisini gerçekleştirmiş, öz güveni olan doğru yerde ve zamanda konuşlandırılmış yöneticiler ile yönetilmesi gerekir. Buna en çok eğitim kurumlarının ihtiyacı bulunmaktadır.

Özet olarak, yeni üniversitelerin kurulması iki açıdan sorunlu görülüyor. 1. Üniversite kurulacak İllerin bir kısmında üniversitelilik bilinci ve ortamı henüz gelişmemiştir. 2. Rektörlerin atanma kriterleri belirgin değildir.