Kübra ile Posta Gazetesi için yapılan röportaj

—İnternette yazılar yazarak düşüncelerinizi paylaşmaya ne zaman başladınız?

—Ben İngiltere'de bitki kökleri üzerine doktora yaparken, aldığım bilimsel çalışma dilsini diğer ifade ile bilimsel kültür ile ülkemizde gördüğüm üniversite sistemi arasında derin farklıklar gördüm. İngillerde öğrenim gören değişik ülkelerin öğrencileri ve oradaki uzmanla ile görüştüm. Edindiğim izlenimlerle, Türkiye'de bilim yapabileceğimize inandım. O zamanlar değişik ülkelerden gelen öğrencilerden çoğu zaman iyi olduğumu, onlardan daha fazla çalıştığımı hissettim veya bana hissetimdiler. Çukurova Üniversitesi'ne ben oradayken bir mektup yazmışlar, 'çok başarılı bir öğrenciyi mezun ettik, bundan büyük memnuniyet duyuyoruz' diye. Buraya döndüğümde bölüm başkanım bana mektubu gösterdi. Doktora sonra Adana’ya döndükten sonra yeniden bir şeylerin eksikliğini hissettim ve sorgulamaya başladım. Daha sonra fark ettim ki, Türkiye'de organize olabilmenin eksikliğini yaşıyoruz. Beraberinde eğitimin yetersiz olduğunu gördüm ve kendi çapımda, çevremde gördüğüm eksiklikleri konuşarak ve yazarak paylaşmaya başladım.

—Mevcut mail grubunu nasıl oluşturdunuz?

—Aslında kendiliğinden oluşan bir e-posta deposu. Gelen maillere cevap verdiğimizde, bunlar mail kutusunda depolanıyor. Yazdıklarımı sadece çevremdekilerle paylaşıyordum. Ancak, bir süre sonra anladım ki benim yazdığım yazılar, arkadaş grupları arasında paylaşılıyor. Bir süre sonra insanlardan 'Beni de mailinize ekler misiniz, yazılarınızı bize de gönderir misiniz?' talepleri almaya başlayınca grup büyüdü.

Şimdilerde birçok akademisyen üniversite ile ilgili sorunlarını bana iletiyor, çözüm önerileri arıyor. Açıkçası insanların benim görüşlerime değer vermesi önemli ancak çoğu zaman istenilen ölçüde yardımcı olamamakta beni üzüyor. Benim zamanımın neredeyse tamamı bilimsel çalışmalarım ile ilgili, akşamüzeri hafta sonu yazmaya ve maillere cevap vermeye çalışıyorum. Çoğu okuruma cevap vermediğim için üzülüyorum. Beni bağışlamalarını ve anlamalarını bekliyorum.

—Zaman zaman farklı konularla ilgili mail atıyorsunuz fakat ağırlıklı olarak eğitimi işliyorsunuz. Konularınızı neye göre belirliyorsunuz?

—Türkiye’de en önemli sorunlardan biri eğitim. Bu konular üzerinde mümkün olduğunca objektif şekilde, kimseyi rencide etmeden, hedef almadan, ancak, sorunu doğru tahlil eden, ben olsam ne yapardım diyerek, çözüm önerilerini ortaya koyan bir bakış açısıyla hareket ediyorum. Bunun yanı sıra kamuoyunu bilgilendirmem gerektiğini düşündüğüm, elimde kanıtlar olan konularla ilgili de yazıyorum.

Aslında değişik konularda her akşam not alıyorum değişik alanlarda yazıyorum ancak paylaşmıyorum. Bakalım bir gün değerlendiririz. Tarım çevre, felsefe, tarih, denmeler, sosyal psikoloji derken çok geniş bir alanda not alıyorum. İçimdeki coşkulu çocuğu susturmak istemiyorum. Balkım ileride nasıl bir seyir izleyeceğiz.

—Kendinize belirlediğiniz bir hedef kitlesi var mı?

—Birçok konuyla ilgili yazı yazdığım için bu değişebiliyor. Fakat özellikle ulaşmak istediğim kesim üniversiteler, öğrencisiyle, öğretim üyesiyle eğitimli kesim Bazı üniversite rektörleri beni arayarak, yazıları tüm üniversitelerle paylaşmak istediklerini söyledi. Bu beni çok mutlu etti. Kendi üniversitelerinde tüm öğretim görevlilerine duyurmaya başladılar. Böylece benim hiç hayal edemediğim bir alana bilgiler internetle ulaşabiliyor. İnanılmaz ölçüde bir mail trafiği oluştu.

—Adana sürekli büyüyen bir şehir, bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

—Adana kuzeye doğru büyüyor. Buna normal bakıyorum. Eğer güneye doğru büyüse buna da karşı çıkarım. Çünkü güneydeki arazi daha verimli. Planlı gelişme taraftarı birisiyim. Bunun Adana'nın sorunları değişik şeklilerde ve ortamlarda işledim. Adana gerçekten çarptık bir kent. Uçakla üzerinden uçarken görüleceği gibi dengesi gelişen, çatılarında çirkin güneş enerjisi tankları dolu olan estetiği olmayan bir kent. Üzülüyorum bu denli bereketli bir kent bu durumda. Adananın en ciddi sorunu yönetim boşluğunun olmasıdır. Bir kent kaç aydır Belediye başkansız, halen ne olacağı belirsiz. Adana açıkçası ilgi planlı yönetilmeyi bekliyor. Adana’daki sivil toplum örgütleri, meslek örgütleri ve üniversitesi ile sahiplenmeli ve geleceğe yönelik stratejiler üretebilmelidir. Adana Kayseri ve Konya’dan aşağı değildir.

Bu bağlamda bize düşen eksikleri görüp söylemektir. Eleştiri ise eleştiri yapabilmeliyiz. Benim babam yanlış yaptığında ona da söylüyorum, söyledim de. Babam tarlasının içinde ev yaptırmak istedi. Ona da 'hayır' dedim. Ben bunu tarım için, doğa için söyledim. Artan dünya nüfusu önümüzdeki dönemde tarımı çok daha önemli bir yere getirecek. Dünyada yüzde 11 olan tarım topraklarını sürekli kırpıldığını görüyorum. Bu da uzun vadede, insanlığın sürdürülebilirliği açısından tehlikeli arz ediyor. Benim kaygılarım, küresel ilişkiler, ekoloji, benim kaygılarım arsa ya da rant değil. Temel hedefim doğayı, çevreyi korumak. Bu her yurttaşın görevidir. Bütün yetkililerin görevinin insani sorumluluğunun bu olduğunu biliyorum. Yaptırım gücüm elbette yok ancak, bir bilim adamı olarak bunu söylemek zorundayım.

—Bilim adamlarını eleştirdiğiniz yazıları da okuduk. Bilim adamları nasıl olmalı?

—Bilim adamının sorumluluğu son derece yüksektir. Bilinci en açık kişi olmalıdır. Sorumluluk duyan ve sorumluluğunu yerine getiren kişidir. Önce öğrenecek, öğrendiklerini akıl süzgecinden geçirecek. Öğrencilerine doğru şekilde öğretecek. Onları hayata kazandıracak. Her yönden gelişmiş, evrensel bir yapıya sahip olmalı bilim adamı. Her an çağın önünde olmalı. Bunun içinde elbette çok okuması, doğru haberi doğru yorumlaması gerekir. Kulaktan dolma sözlerle değil, kanıtlarla iz sürmeli, topluma karşı yüksek sorumluluk bilinciyle hareket etmeli.

Zamanında uyarılar az yapıldığı için bu gün insanlar su sıkıntısı yaşıyor. Olaya başka bir açıdan bakacak olursak bir bilim adamının suyla ilgili çalışmalara yönelmesi gerekir. Bilim adamının, halıları nasıl susuz yıkayabilirler diye düşünmesi ve çözüm üretmesi gerekir. Ben toprak bilimcisi olarak, daha az suyla nasıl bitki yetiştirebilirim diye düşünmeliyim.

Bilim insanı sorumluluğu o kadar büyük ki iyi insan yetiştiremediği zaman insan hakları ihlali yapmış olmaktadır. İyi insan yetiştirmeyen kişi tarihe ve insanlığa karşı sorumlu kişidir. Onun için hep kaygılı yaşarım.

—Akademik kariyer yapmak isteyenlerin kendi üniversitelerinde kalmasının uygun olmadığını yazmıştınız bir yazınızda. Neden böyle düşünüyorsunuz?

—Evet. Ben öğrencinin okuduğu üniversitede akademik kadroda kalmasına karşıyım. Çünkü ülkemizde öğretim üyelerini asistanlarını kendileri seçiyor. Seçerken de çoğunlukla belirli kriterler yerine hepimizin bildiği ölçüler etkili oluyor. Ancak benim itirazım kişi aynı kurumda kalınca kendisini açamıyor, hocası ile tartışamıyor. Ve asistan olan kişi hocası olarak gördüğü öğretim üyesini aşamıyor. Bunun ayıp olduğunu düşünüyor. Tepki alacağı kaygısını yaşıyor. Kapalı bir aile durumuna düşüyorsunuz. Ne kadar yetenekli olursanız olun, bunu aşamıyorsunuz. Bununla ilgili 7–8 yazı yazdım.

Dünyada ileri üniversitelerde hiçbir kimse okuduğu üniversitede doktora yapmaz. Doktora yaptığı yerde hoca olmaz. Ve Profesör olmak içinde mutlaka başka bir üniversitede kadro bulmak zorundadır. Bizde ilkokuldan profesörlüğe kadar aynı ilde eğitim görülebilir. Tabii sonuçta böyle oluyor.

EK SORULAR

*Mail olarak kamuoyu ile paylaştığınız yazıları kitapta toplamak gibi bir düşünceniz var mı?

Evet. Çok önemli bir anekdotumuz vardır. “Söz uçar yazı kalıcıdır” ifadesindeki gibi yazılı kaynak belge niteliğine kavuşması her zaman gereklidir. Toplumumuz beklide en ciddi sorunlarından biri okumadığı gibi yazamamasıdır da. Bu bağlamda yazmayı ve belgelemeyi önemsiyorum.

*Toprak bilimci olarak, Çukurova'nın topraklarını nasıl buluyorsunuz?

Orhan Kemalin Bereketli toprakları üzerinde son yıllarda yapılan yapılaşma veya diğer bir ifade ile betonlaşma insanlık adına bizleri üzüyor. İnsanlığın ortak malı olan tarım toprakları insanlara arsa veya kazılacak üzerinde herhangi bir işletme kurulsun diye oluşmadı. Her toprak parçasının bir cm’si milyonlarca yılda meydan geldi ve üzerinde bitki yetişmek zorundadır. İnsanın beslenme kaynağı bitkiler toprak tan beslendikleri içindir. İnsanlığı uyarmak, toprağın ne için var olduğunu alalatmak toprak bilimcilerinin görevidir. Ben de kendisini sorumlu his eden bir bilim insanı olarak konuyu daha çok işlemeye çalışıyorum

*Öğrencilerin eğitim sistemindeki rolü nedir?

Öğrencinin görevi ülkesinin veya insanlığın gereksinim duyduğu her yönü ile iyi eğitilmiş ve yetişkin bireyi olmak için öğrenmektir. Eğitim ortamında öğrenen kendine verilen ile yetinmeden yetenekleri ve olanaklı çerçevesinde daha çok öğrenmek, öğrendiğini yaşama aktarmak, toplumun sorunlarını çözmek ve üretkenlik sağlamaktır. Ancak son yıllarda benin ölçülerime göre üniversiteyi okuyacak öğrenci sayısı son derece sınırlı. Genelde yapılan sınav sistemleri genel yetenekten çok öğrenilmiş bilgi üzerine yöneldiği için sınav sonuçlarına göre bir sıralama yapılıyor ve bu sıralamaya denk düşen herhangi bir bölümde okula devam ediyor. Benim ölçülerime göre sorulan soruların % 50 sini yapan öğrenci sayısı mevcut kontenjanın çok altında bulunduğu için çoğu öğrenci meslek okullarında olması gerekirken üniversitede okuyor. Hal böyle olunca istenilen üniversite eğitimi ve öğrenci kalitesi yakalanamıyor.

*Üniversite arazileri ile ilgili son durumlar nedir? Hem verimli topraklar açısından hem de farklı kurumların yaptırımlarıyla ilgili...

Üniversite arazileri 1969 yılında Adana kentinin o dönemdeki yetkilileri tarafından üniversite kurulsun diye bağışlanmış. Ancak bugün o topraklar geri alınmak istenmektedir. Araştırma amacı ile üniversiteye verilen ve zilleti üniversitede olan alanlar arsa olarak görülmesi konun uzmanlarını üzmektedir.

*Değinmek istediğiniz diğer konular

Bütün arzum ülkemizde ender nitelikte olan bu güzel yerleşkedeki üniversitenin dünya çağında kaliteli bilim ve eğitim yapmasıdır. Üniversitenin halen bir potansiyeli var. Ancak üniversitenin birinci ve ikinci kuşağı emel, oluyor bunla birlikte üniversitelik bilincinde zayıflıyor. Dünyada 30 küsur ülkede bilimsel araştırma ve incelmede bulundum. Gördüğüm bütün ülkelerin üniversiteler çok ciddi ölçüde değer görüyor. Devlet üniversiteleri verimlikleri ölçüsünde destekliyor. Bilim insanlarının kalitesi çok yüksek, öğrencileri gerçekten öğrenme eğilimi yüksek kişilerden oluşuyor.

Bu bağlamda bu yıl OHIO State Üniversitesinde incelmede bulunacağım. Umarım Amerikan sistemini sağlıklı inceler ve onu da paylaşırım.

*Kazandığınız bursla ilgili bilgiler

Kazandığı bur Fulbright bursu, 6 ay süresince karbon değişimi ve bunun iklim değişimlerine ve toprak üzerindeki etkisini araştıracağım.