Sayın Teziç'in Döneminin Bitimi ve Prof. Dr. Yusuf Ziya Özcan Özcan’ın YÖK Başkanlığına Atanması

Geçen dönem YÖK Başkanı Prof. Teziç saygın bir anayasa hukukçusu bilim adamı. Göreve ilk gelişinde çok umutlanmıştık. İlk göreve geldiklerinde öğretim üyeleri dernekleri ve öğrenci konseyleri dernekleri ile uzun süren toplantılar kamuoyunca da  benimsenmiş ve bir çıkışın yapılacağı beklentisi doğmuştu. Zaman zaman belirli konulardaki beklentiler de kendilerine iletildi. Benim en azından değişik kanallardan yazarak talep ettiğim, başkanın üniversiteleri gezmesi, öğretim üyeleri ile görüşmesi, öğrencilerin sorunlarını dinlemesi yönündeydi. Üniversitelerde yaşanan değişik düzeydeki sorunlar, Rektörlerin kişisel uygulamaları, hukuksuzluklar, liyakate dayalı olmayan atamalar ve akademik kadro dağıtımları, ihaleler ve diğer mali konulardaki sorunlar hep konuşulan sorunlar. Nihayet YÖK ve üniversiteler bu konulardan dolayı ciddi sorun yaşamış, üniversitelerin ağırlığı kamuoyunda tartışma konusu yapılmıştı. İstanbul, Van, Ankara Üniversiteleri yanında Maltepe üniversitesinde yaşanan ve hiç de hoş olmayan sorunlar belki zamanında görülseydi bu denli genişlememiş oldurdu. Bu bağlamda YÖK başkanı zaman zaman üniversiteleri gezerek yalnızca yöneticileri değil, diğer öğretim üyelerini ve öğrencileri de dinleyerek denetim görevi yapabilirdi.

Üniversitelerin eğitim kalitesinin iyileştirilmesi, üniversitelerde yeniden ılıman bir ortama kavuşması için tartışma ve sorgulamacı bir eğitime geçilebilirdi. Üniversitelerin en ciddi sorunu olan doğru akademisyen belirleme kriterleri yanında yöneticilerin seçim kriterleri geliştirilebilirdi. Halen ülkemizde üniversite üst yönetimler için objektif atanma kriterleri bulunmamaktadır. Önümüzdeki dönemlerde üniversitelerde bu sıkıntı daha da gün ışığına çıkacak ve belki de hiç istenmeyen tartışmalar çıkacaktır.

ANCAK TEZİÇ DÖNEMİ, KÜRESEL GÜÇLERLE ÇATIŞMADAN İÇSEL KÜLTÜREL TALEPLERE SET ÇEKMEKLE İLGİLİ İDİ. STRATEJİ RAPORU DA KÜRESELLEŞMEŞE EVET, KÜLTÜREL FARKLILAŞMAYA HAYIR ŞEKLİNDEYDİ.

Rutin YÖK işleri, Hükümet ile YÖK arasında yaşanan İKTİDAR çatışmasının ötesindeki yaşanan değişik boyuttaki sorunlar Sayın Teziç'in arzulanan düzeyde üniversiteler ile birebir iletişimi istenilen düzeyde gelişmedi. Ayrıca sayın Teziç döneminde yukarıda belirtilen yeni iletişim, bilgi teknolojisi ve ekonomik DÖNÜŞÜMÜN gerçekleştiği günümüzde üniversitelerin bilimsel verimliliğini artırıcı yönde isteklendirici atılımlarda istenilen ölçüde gerçekleşmemiştir. Hepsinden önemlisi üniversitelerimizde eksikliği görülen kriteri olmayan yönetici belirleme ve atamalardaki sübjektifliğin önüne geçmek için objektif kriterler oluşturulamamıştır. Umarım yeni başkan bunu gerçekleştirir. BU KRİTERLER, BÜYÜK BİR OLASILIKLA PERFORMANS, YANİ PİYASA İSTEMLERİNE UYARLANMA ŞEKLİNDE OLACAKTIR. BUNA KARŞI, BİLİMDEN YANA KRİTERLER OLUŞTURULMASI İÇİN VARGÜÇLE MÜCADELE GEREKECEK.

Sayın Teziç dönemde yapılan önemli atılımların başında YÖK strateji raporunun hazırlanması, Bologna sürecine üniversitelerin katılımı gerçekleştirilmesi ve akademik aşamaya yönelik belirli kriterlerin kazandırılması sıralanabilir. Ancak ülkenin ciddi bir bilim politikasının olmaması, ülkenin siyaset üstü bir yaklaşıma GSMH’dan bilim ve araştırmaya ayrılan kaynağın miktarının bilinmemesi, akademik kadroların Maliye Bakanlığının denetiminde olması yaratılmak istenen olumlu gelişmeleri de işleyemez duruma getirmiştir.

Ayrıca sayın Teziç’in döneminde üniversitelerimin çok değerli bilim ve düşün insanları YÖK’TE görev aldılar. Ancak kanımca mevcut YÖK yasası, hem Sayın Teziç’in hem YÖK üyelerinin yararlı olmasını engellemiştir.

YÖK, ARTIK BU HALİYLE GİTMEMEKTEDİR. YA GERÇEKTEN BİLİM VİZYONUNA DÖNECEK, YA DA PİYASALARın ihtiyacı olan  öğrenci yetiştiren bir okul konumuna UYARLANACAKTIR. HER İKİ DURUMDA DA CİDDİ BİR SÜREÇ YENİ BAŞKANI VE HEPİMİZİ BEKLEMEKTEDİR.

Sayın Teziç döneminde ne yapıldı;

YÖK kendi iç kritiğini yapaprak eksikleri durum tespiti ile raporlaşırdı. Raporda ileride yapılası düşünülen yeni Yükseköğretim yasası işin değişik yaklaşılmal önerdi.

Üniversitelerde öz değerlendirme raporları hazırlandı ancak raporlarda belirilen değişimler hiç biri gerçekleşmedi.

Sorun YÖK’ün kendisi olunca kurumun başına gelen kişide belirli politikalrın ilersine geçemediği için eleştiriye hedef olmaktadır. Sayın Teziç kendisnden önceki başkanalra göre daha az eleştiriye hedef olmuştur.

Temel hedefi bilim üretmek, tartışma açamk, hakikat arama, eleştiri yaratma, entelektüel birikim, bilim felsefe ve diğer konularda hedef koyması gereken üniversiteler son yıllarda evrensel ölçekte metodolojiye bağlı araştıram ile bilgi sunmak yerien milli mesellere kendilerini çok kaptırmış olduğu görüldü. TBMM’inde yapılan siyasi Cumurbaşkanlığı seçimine taraf olması gibi koular tartışma konusu oldu. 

Bir görevi de strateji üretemk olan üniversitenin bilinen bilginin tekrarlanıyor olarak öğretemsi veya halen öğrenmeye çalışıyor olamsı da tartışma konusu olmaktadır.

Yeni YÖK başkanı ne yapmalıdır

Yeni YÖK başkanı sayın Prof. Dr. Yusuf Ziya Ozcan’ın ilk mesajları temelde hepimizin kabul edeceği görüşler, üniversite özgürlüğü ve daha fazla bilimsellik. Tabii bu ifadelerin gerçekleşmesi için sayın başkanın kurumdaki duruma vakıf olması ile netleşecektir. Şimdilik daha erken olur yorum yapmak için.

YÖK’te ne gibi değişiklikler olacak?

Sayın Başkan doğal olarak hükümetin tercihi ile göreve getirilmiştir. Ondan bazı beklentilerin olduğu Sayın Özcanın ağzından kaçırdığı ifadelerden anlaşılıyor. Ancak iyi niyetle bir şey yapmak üzere yola çıktığı anlaşılıyor. Fakat bu koşullarda YÖK değişmeden bir şey yapabilir mi, emin değilim.

Sayın YÖK başkanı mevcut durumda kendi iç yapısı içinde bazı düzeltmeler yapacağı öngörülüyor. Ancak köklü reform yapacağı konusunda şmdilik hiçbir ip ucu yok. Hükümetin desteği ile daha fazla akademik kadro ve maili desteğin sağlanması ile YÖK kısmen günlük işleyişi kolaylaştıracaktır. Ancak 113 üniversiteyi aynı program ve müfredat ile yönetmesi zor görülüyor. Hepsinden önemlisi üniversitelerin üniversitelik bilinci zayıfladı ve akademik kimlik zedelendiği için üniversiteyi kısa sürede üniversite yapmak çok zorlaştı.

Üniversitelerde değişim ve dönüşüm çok önemli. Bugünkü hali ile 113 üniversite kıt kaynak ve yasal sıkıntı nedeniyle değişime ihtiyaç görülmektedir.

Önümüzdeki dönemde YÖK değişmez ise, rektörler ile YÖK başkanı arasında belirli alanlarda çatışmaların yaşanacağı görülüyor.

Yeni YÖK Başkan Ne yapmalı

Sonunu doğru tespit edip bize uygun model geliştirmesi gerekir. Bugünkü hali ile üniversitelerimizin ciddi sorunları bulunmaktadır.

En önemli sorun yönetici belirleme ve akademisyen alma kriterlerinin olmaması. Ve Üniversitelerin demokratikleşmiş olamamasıdır. Ayrıca akademik kadro ve teknolojik yenileme sürecidir.

En ciddi sorun üniversite yönetim sorunu. Rektör belirleme nitelikleri sağlanmalı. Aşiret usulü seçim sisteminden çıkarılmalı. Nitel seçim kriteri geliştirilmeli. Neredeyse bir yöneticiler sınıfı oluşmaya başladı. Mutlaka her düzeyde yöneticilerin bir defalığına seçilmesi sağlanmalıdır. Asıl ödemli olanın bilim insanı olduğu gerçeği unutulmalıdır.

Öncelikle üniversitenin demokratikleşmesi sağlanmalıdır.

Senatoların çalışması üniversitelere yakışır hale gelmelidir. Oy birliği ile alınana kararlar üniversite yöneticilerinin ne denli otoriter olduğunun bir göstergesidir.

Bunun ilk işareti senato ve yönetim kurularının demokratikleşmesi ile başlar. Üst yönetici seçilmişlerin oluşturduğu kurulda görüş almalı ve görüşleri farklı olanların görüşlerine saygı duymalı ve öylede geçmesini sağlamalıdır. Bunun ilk yolu senatolarda Meslek Yüksek okullarının atanmış yöneticileri senatoda toplu olarak değil seçimle gelen bir üye ile, dekanlar seçimle gelmeli ve ağırlıklarını ortaya koymalıdırlar. Herkesin bildiği gerçek, kurullarda çıkan hocalarımız üst yönetici ile aynı görüşte olmadıklarını ancak “ne yapalım”, hoca (rektör, dekan, bölüm başkanı) kızıyor gibi ifadeler ile memnuniyetsizliklerini belirtmektedirler. Açıkçası günümde bir dekanın veya senatörün rektörden fırça yemsi hiç hoş değil.

Üniversite danışmanlık sitemi ve yardımcılığı ne yazık ki fonksiyonel değil, üst yöneticinin iki dudağı arasında gel git durumuna gelmiştir. Danışmanlar danışılacak nitelikte bilgi sahibi olmalıdırlar.

Üniversitelerin hesap verilebilirliği sağlanmalıdır. Kurullar çalışmalı, mutlak her kesim en alt birimden en üst birime kadar şeffaf ve hesap verilebilir konumu sağlanmalıdır. Üniversite yöneticileri ayrıldıktan sonra mutlaka rapor ve hesap verebilmelidir. İç denetim gelmeli Üniversite yöneticilerini seçen organ yanlış yapan yöneticiyi mutlaka görevden alabilmelidir.

Üniversiteye giriş sorunu çok ciddi sorun. Üniversite okuyacak öğrenci yetiştirmek için Ortaöğretim müfredatının yenilenmesi için Üniversite Milli Eğitim bakanlığı arasında ciddi bir iletişim kurulmalı ve konu derinden incelenmeli

Akademik dinamizm için mutlaka belirli akademik aşamalarda yer değişimi getirilmeli. En azında batıda olduğu gibi Yardımcı doçentlik ve Prof. aşaması için mutlaka yer değiştirme  zorunlu hale gelmelidir.

Üniversiteler ile devlet arasında bir ilişi bulunmaktadır. Mali özerkliği olmayan bir kurum gelişmez. Üniversiteler yalnızca bilimsel özerkliğe kısmen sahip, ancak idari özerkliği ve mali özerkliği bulunmamaktadır.

Yeni modellerin geliştirecek üniversite kendi kaynaklarını devletten aldığı gibi bilimsel araştırama kaynağı ile desteklenmelidir. Şimdilik maliye araştırma fonları % 15 kesinti yapılırken devlet hastanelerde %1 oranında kesinti yapılmaktadır. Ancak üniversiteler devlet kaynağı dışında başka alanda kaynak arayışına girerse misyonu kaybeder korkusu yaşanmaktadır.

Sanayi üniversite ilişkisi araştırma ekseninde gelişmesi gerekir. Bugün üniversite sanayi işbirliği sanayicinin isteği doğrultusuna gelmiştir. Neredeyse küçük iş yatırılan konuma gelmiştir.

Öğretim üyelerinin maaşı ve özlük hakları çağa yakışır konuma getirilmelidir. Bugün öğretim üyeleri yoksulluk düzeyinde maaş almaktadır. Çoğu genç araştırıcı üniversite yerine, özel sektörü tercih etmektedirler. Asistanlık sistemi güçlendirilmelidir ve daha fazla burs imkanı sağlanmalıdır.