SOSYAL BİLİMLER, TEMEL BİLİMLERE KATKI YAPABİLİR Mİ?

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,  Çukurova Üniversitesi, iortas@mail.cu.edu.tr

Sosyal Bilimler Eğitimi Kongresi

18-20 Haziran 2007 tarihleri arasında Çukurova Üniversitesinde yapılan “III. Sosyal Bilimler Eğitimi Kongresinde” Prof. Dr. Nilgün Çelebi “Sosyal Teorilerin Sosyal Bilimlerdeki Yeri” konulu sunusunda “sosyal bilimler temel bilimlere katkı yapabilir” temennisini içeren açıklaması ilgi çekiciydi.

Sayın Çelebi, bilimi “var olanlar üzerinde söz söyleyebilmektir” diye ifade ettikleri konuşmalarında, gözlem-nedensellik ve sonuç ilişkisi ile zaman-tarih ve kültür arasında bir bağ kurmaya çalışan sentezi ile konuyu bütünleştirmeye çalıştılar. Hayattan çıkarılan derslerin damıtılmış bilgi olduğunu ve bunun üzerine söylenen sözün bir anlamda kültürel birikime katkı yaptığını belirttiler.

Bilgi, Kültür ve Sosyal Bilimler

Ayrıca insan ve insanın sosyabil durumu ile kültür arasındaki ilişki işlendi. İnsanın diğer canlılardan ayrı olarak sosyal bir varlık olduğunu, birbirini kolladığını, katkıda bulunduğunu ve bunu bilinci ile yaptığını belirttiler. İnsanın sosyal özelliğinin sosyal bilimler açısındaki önemini ve doğa bilimlerine yapacağı katkı arzusu ve beklentisi ile konuşmalarını tamamladılar.

Tabii sosyal bilimlerin doğa bilimlerine katkısının beklenmesi ilgi uyandırdı.

İnsanın yaşamdan tecrübesi ile gözlem ve deneye dayalı bilgi elde etmesi ve bu bilgiyi teknolojiye dönüştürmesi ile bugün yaşadığımız biricik dünyamızdaki var olan olgulara sahip bulunmaktayız. Ancak bu arada insanın yarattığı bir çok nesnenin ve olgunun temel bilimler tekniği kullanılarak yapılması kadar insanı doğrudan etkilemesi nedeniyle her iki bilim dalının birbirinin katkısını ortaya koyması bakımından önemli.

İnsanlık Bilimsel Çalışmaların Sonuçlarını Sorgulamalıdır

Bugün insanın yaptığı, ancak doğa ve insan üzerinde olumlu ve olumsuz etkileri olan bir çok buluş sorgulanmak zorundadır. Özelikle bilim insanları olarak her yapılan araştırmanın insan, doğa ve çevre üzerinde yapacağı etkinin sorgulanması gerekiyor.

Atom bombası, hormon kullanımı, elektrikli cihazlar ve bunların yarattığı çevre kirliliği doğal olarak insanı etkilemektedir. Konu hem insanın yaşam biçimi ve kalitesini etkilemesi, hem de doğrudan etik konusunun ilgi alanına girmesi nedeniyle sosyal bilimler ile doğa bilimleri arasında bir bağ oluşmaya başlamaktadır.

Üretim ne işe yarıyor?

Bilim üretilen bu ürünlerin insan için uzun ve kısa süreli etkilerini tartışıyor mu?

Küresel ilişkilerin insanın maddi ve manevi dünyası üzerindeki etkileri nelerdir?

Etik olarak bunca yaşanan ve insanı zorda bırakan temel bilimler araştırmaları sonucu elde edilen teknoloji ürününe karşı ne söylenmelidir?

Bu gibi konular, sosyal bilimlerin katkısının olacağı alanlar olarak sıralanabilir.

Bugün insanın oluşturduğu bu olgular üzerine söz söyleme zamanının geldiği de bilinmektedir. Temel bilimler ile sosyal bilimlere metodolojik olarak ayrı yaklaşabilir ve öğretileri de farklı olabilir, ancak aynı alanda da çalışabilirler. Örneğin hepimizin sık kullandığı cep telefonu. Çalışma düzeneği mantık biliminin prensipleri üzerinde gerçekleşmektedir. İşlevsel olarak temel bilimleri ve sosyal bilimleri ilgilendiriyor. Sonucu insan ve insan sağlığını ve toplumsal dönüşüme kazandırdığı etki yönünden temel bilimler ve sosyal bilimlerin ortak alanı olarak sorgulanabilir.

Sosyal Bilimler ve Fen Bilimleri: Hepsi Temel Bilimler

Sosyoloji, psikoloji, mantık, felsefe gibi alanlar sosyal bilimlerin ilgili alanlarıdır. Sosyoloji bilimin temelini oluşturmaktadır. Ancak sosyoloji gibi sosyal bilimlerin temel bilimi olan bir alanın, bir ihtiyaçtan doğan durumu analiz etmek ve çözüm arayışı konusunda istenilen düzeye geldiği söylenemez. Doğal olarak materyali insan olduğu için sosyolojinin toplumsal sorunlara bakış açısı kazandırması ülkemizde pek istenmiyor. Ülkemizde sayın Çelebi’nin de belirttiği gibi sosyal bilimlere maalesef siyasilerin “yeni bir insan yaratma veya ideolojik dönüşüme katkıda bulunabilir alan” olarak görülmesi nedeniyle pek geliştirilemedi.

Ülkemizin aydınlık geleceği fen bilimleri kadar sosyal bilimlerin de aynı ölçüde değer görmesi ile sağlanacaktır. Sosyal bilimlerin ülkemizde gelişmemesi toplumun gelişememesi ile eşdeğer niteliktedir.

Belki de bugün ülkemizin bu kadar sorun yaşamasının temelinde sosyal bilimlerin gelişmemesinin büyük payı bulunmaktadır. Türkiye’nin gelecekte karşılaşacağı birçok temel sorunun çözümünün sosyal bilimler bakış açısına gereksinim duyulacağı açıktır. Türkiye’de Sosyal Bilimler alanında yeni bir açılıma ihtiyaç duyulduğu artık yadırganamaz. Bu nedenlerden dolayı ülkemizde sosyal konulara eğilen, projelere ve araştırmalara destek sağlayan TÜBİTAK gibi bir Sosyal Bilimler Akademisinin oluşturulması bu alandaki gelişmelere büyük katı kakı oluşturacaktır Bu nedenlerden dolayı ülkemizde sosyal projelere ve araştırmalara daha çok destek sağlanması, en azından sonuç ve sentezlerine saygı duyarak dikkate alınması birçok sorunun çözümünde büyük katkı oluşturacaktır.

Kaldı ki sosyal bilimlerin fen bilimlerden pek çok kazanım elde etmiş oldukları gibi, fen bilimleri de sosyal bilimlerin metot ve yaklaşımlarından pek çok şey öğrenecektir. Bunun için Sokrates’e, Vinci’ye, Bacon’a, Einstein’a bakmak yeterli olacaktır. Ayrıca ülkemizin yetiştirdiği değerli bilim insanlarından N. Fişek ve B. Güvenç’in çalışmaları ayrıca önemlidir.